ટેલુરિયમ (Te): પરમાણુ સંરચના અને રાસાયણિક ગુણધર્મો

પરમાણુ મોડેલની વિગતો

ટેલુરિયમ (Te) એ પરમાણુ ક્રમાંક 52 ધરાવતું રાસાયણિક તત્વ છે.

• પરમાણુ પ્રતીક: Te
• પરમાણુ ક્રમાંક (Z): 52 (પ્રોટોનની સંખ્યા)
• પ્રોટોનની સંખ્યા: 52
• ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા: 52 (તટસ્થ પરમાણુમાં)
• ન્યુટ્રોનની સંખ્યા: સમસ્થાનિક પ્રમાણે બદલાય છે. સૌથી વધુ વિપુલ સમસ્થાનિકો માટે:
  • ટેલુરિયમ-128 (¹²⁸Te): 128 - 52 = 76 ન્યુટ્રોન
  • ટેલુરિયમ-130 (¹³⁰Te): 130 - 52 = 78 ન્યુટ્રોન
  • સરેરાશ પરમાણુ દળ 127.60 u છે.
• પરમાણુ કદ:
  • સહસંયોજક ત્રિજ્યા: આશરે 135 pm
  • વાન્ ડર વાલ્સ ત્રિજ્યા: આશરે 206 pm

ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી અને કોષ આકૃતિ

• ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી: ટેલુરિયમની મૂળભૂત અવસ્થાની ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁴ છે.
• કોષ આકૃતિનું નિરૂપણ:
  • K-કોષ (n=1): 2 ઇલેક્ટ્રોન
  • L-કોષ (n=2): 8 ઇલેક્ટ્રોન
  • M-કોષ (n=3): 18 ઇલેક્ટ્રોન
  • N-કોષ (n=4): 18 ઇલેક્ટ્રોન
  • O-કોષ (n=5): 6 ઇલેક્ટ્રોન (5s માં 2, 5p માં 4 – આ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે) ટેલુરિયમમાં 6 સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે, જે તેના સૌથી બહારના ‘O’ કોષ (n=5) માં આવેલા છે.

સામયિક વલણો

ટેલુરિયમ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ 16 (કેલ્કોજન) અને આવર્ત 5 નો સભ્ય છે.

• આયનીકરણ એન્થાલ્પી (પ્રથમ): વાયુરૂપ પરમાણુમાંથી પ્રથમ ઇલેક્ટ્રોનને દૂર કરવા માટે જરૂરી ઊર્જા.
  • મૂલ્ય: આશરે 869.3 kJ/mol
  • વલણ: સમૂહ 16 માં નીચે તરફ ઘટતું જાય છે (ઓક્સિજન > સલ્ફર > સેલેનિયમ > ટેલુરિયમ).
• વિદ્યુતઋણતા (પોલિંગ સ્કેલ): રાસાયણિક બંધમાં ભાગીદારીવાળા ઇલેક્ટ્રોનને આકર્ષવાની પરમાણુની ક્ષમતાનું માપ.
  • મૂલ્ય: આશરે 2.1
  • વલણ: સમૂહ 16 માં નીચે તરફ ઘટતું જાય છે. ટેલુરિયમ ઓક્સિજન, સલ્ફર અને સેલેનિયમ કરતાં ઓછું વિદ્યુતઋણ છે.
• ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી: જ્યારે તટસ્થ વાયુરૂપ પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોન ઉમેરવામાં આવે ત્યારે થતો ઊર્જા ફેરફાર.
  • મૂલ્ય: આશરે -190 kJ/mol (Te \rightarrow Te⁻ માટે)
  • વલણ: સામાન્ય રીતે સમૂહ 16 માં નીચે તરફ ઓછું ઋણ (ઓછું ઉષ્માક્ષેપક) બને છે, કારણ કે પરમાણુ કદ વધે છે અને ઇલેક્ટ્રોન વાદળો વિખરાયેલા હોય છે, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોન ઉમેરવાનું ઓછું અનુકૂળ બને છે.
• પરમાણુ ત્રિજ્યા: ન્યુક્લિયસથી આસપાસના ઇલેક્ટ્રોનના વાદળની સીમા સુધીનું સરેરાશ અંતર.
  • મૂલ્ય (સહસંયોજક ત્રિજ્યા): આશરે 135 pm
  • વલણ: નવા ઇલેક્ટ્રોન કોષોના ઉમેરાને કારણે સમૂહ 16 માં નીચે તરફ વધે છે.

મુખ્ય ભૌતિક ગુણધર્મો

• ઘનતા: 6.24 g/cm³ (25°C પર)
• ઓરડાના તાપમાને અવસ્થા: ઘન
• રંગ: ચાંદી જેવો સફેદ
• દેખાવ: બરડ, ચળકતો મેટલોઇડ. સ્ફટિકમય અને અસ્ફટિકમય સ્વરૂપોમાં મળી શકે છે.
• ગલનબિંદુ: 449.5 °C
• ઉત્કલનબિંદુ: 988 °C
• વિદ્યુત વાહકતા: એક અર્ધવાહક; તાપમાન અને પ્રકાશના સંપર્કમાં આવવાથી તેની વાહકતા વધે છે.
• પ્રકૃતિ: એક મેટલોઇડ માનવામાં આવે છે, જે ધાતુઓ અને અધાતુઓ વચ્ચેના ગુણધર્મો દર્શાવે છે.