आयोडीन (I): अणू रचना आणि रासायनिक गुणधर्म

आयोडीनची (I) अणु मॉडेल तपशील

आयोडीन (I) हे गट 17 मधील मूलद्रव्य आहे, जे हॅलोजन आहे.

उपअणु कण

• अणुअंक (Z): 53
  • प्रोटॉनची संख्या: 53
  • इलेक्ट्रॉनची संख्या: 53 (उदासीन अणूंमध्ये)
• वस्तुमान संख्या (A): अंदाजे 127 (सर्वात सामान्य समस्थानिक $^\{127\}\text\{I\}$ साठी)
  • न्यूट्रॉनची संख्या: A - Z = 127 - 53 = 74

अणूचा आकार

• सहसंयोजक त्रिज्या: ~139 pm
• व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या: ~215 pm

इलेक्ट्रॉन संरूपण आणि कवच आकृती

इलेक्ट्रॉन संरूपण

• पूर्ण संरूपण: $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^\{10\} 4s^2 4p^6 4d^\{10\} 5s^2 5p^5$
• राजवायू संरूपण: $[\text\{Kr\}] 4d^\{10\} 5s^2 5p^5$
• संयुजा कवच संरूपण: $5s^2 5p^5$ (जे 7 संयुजा इलेक्ट्रॉन दर्शवते)

कवच आकृती प्रतिनिधित्व (मजकूर स्वरूपात)

• K-कवच (पहिले कवच): 2 इलेक्ट्रॉन
• L-कवच (दुसरे कवच): 8 इलेक्ट्रॉन
• M-कवच (तिसरे कवच): 18 इलेक्ट्रॉन
• N-कवच (चौथे कवच): 18 इलेक्ट्रॉन
• O-कवच (पाचवे कवच - संयुजा कवच): 7 इलेक्ट्रॉन

आयोडीनचे आवर्ती कल (Periodic Trends)

आयनीकरण एन्थाल्पी (पहिली)

• मूल्य: 1008.4 kJ/mol
• कल: गट 17 मध्ये खाली जाताना, अणुचा आकार वाढल्याने आणि परिरक्षण परिणाम (shielding effect) वाढल्याने आयनीकरण एन्थाल्पी कमी होते, ज्यामुळे बाहेरील इलेक्ट्रॉन काढणे सोपे होते. F, Cl आणि Br च्या तुलनेत आयोडीनची आयनीकरण एन्थाल्पी कमी असते.

ऋणविद्युतता (Electronegativity)

• मूल्य (पॉलिंग स्केल): 2.66
• कल: गट 17 मध्ये खाली जाताना, अणुचा आकार वाढल्याने आणि संयुजा इलेक्ट्रॉन व केंद्रक यांच्यातील अंतर वाढल्याने ऋणविद्युतता कमी होते. F, Cl आणि Br च्या तुलनेत आयोडीन कमी ऋणविद्युत असते.

इलेक्ट्रॉन ग्रहण एन्थाल्पी

• मूल्य: -295.2 kJ/mol
• कल: गट 17 मध्ये खाली जाताना, इलेक्ट्रॉन ग्रहण एन्थाल्पी साधारणपणे कमी ऋण (कमी उष्णतादायी) होत जाते, जरी क्लोरीन (Cl) ची इलेक्ट्रॉन ग्रहण एन्थाल्पी फ्लोरीन (F) पेक्षा अधिक ऋण असते. आयोडीनसाठी, मोठ्या अणु आकारामुळे आणि विखुरलेल्या इलेक्ट्रॉन ढगामुळे Cl आणि Br च्या तुलनेत कमी उष्णतादायी इलेक्ट्रॉन ग्रहण एन्थाल्पी होते.

अणु त्रिज्या

• मूल्य: 139 pm (सहसंयोजक त्रिज्या)
• कल: गट 17 मध्ये खाली जाताना, नवीन इलेक्ट्रॉन कवचे जोडली गेल्यामुळे अणु त्रिज्या वाढते. स्थिर हॅलोजनपैकी (F, Cl, Br, I) आयोडीनची अणु त्रिज्या सर्वात मोठी आहे.

प्रमुख भौतिक गुणधर्म

घनता

• मूल्य: 4.93 g/cm³ (20°C तापमानाला, स्थायू अवस्थेत)

सामान्य तापमानातील अवस्था (25°C)

• स्थायू: सामान्य तापमानाला आयोडीन स्फटिकासारख्या स्थायू अवस्थेत आढळते.

रंग

• स्थायू: चमकदार जांभळा-काळा स्थायू.
• बाष्प: तेजस्वी जांभळा-निळा वायू तयार करण्यासाठी उर्ध्वपातन (sublimes) होते.

वितळणबिंदू (MP)

• मूल्य: 113.7 °C

उत्कलणबिंदू (BP)

• मूल्य: 184.3 °C