Revision Guide • Class 10-12 / JEE / NEET
मोलिब्डेनम (Mo): अणु संरचना आणि रासायनिक गुणधर्म
By Periodic Table India
CBSE / JEE Prep Notes
- Molybdenum - Mo - Atomic Structure - Chemical Properties - Periodic Table - d-block elements
मोलिब्डेनम (Mo) चे अणु मॉडेल तपशील
मोलिब्डेनम (Mo) हे d-ब्लॉक संक्रमणी मूलद्रव्य आहे.
- अणुअंक (Z): 42
- वस्तुमान अंक (A): अंदाजे 95.96 u (नैसर्गिकरित्या आढळणाऱ्या मोलिब्डेनमचे अणुवस्तुमान, ज्यात ⁹⁸Mo सारख्या समस्थानिकांचे प्रमाण जास्त आहे).
- प्रोटॉनची संख्या: 42
- इलेक्ट्रॉनची संख्या: 42 (उदासीन अणूत)
- न्यूट्रॉनची संख्या: समस्थानिकानुसार बदलते. सर्वात जास्त प्रमाणात आढळणाऱ्या ⁹⁸Mo समस्थानिकासाठी, 98 - 42 = 56 न्यूट्रॉन आहेत. सरासरी अणुवस्तुमानासाठी, अंदाजे 95.96 - 42 = 53.96 न्यूट्रॉन आहेत.
- अणु त्रिज्या (सहसंयोजक): 139 pm
इलेक्ट्रॉन संरूपण आणि शेल आकृती
अर्ध-भरलेल्या d-उपशेलच्या वाढलेल्या स्थिरतेमुळे मोलिब्डेनम ऑफबाऊ नियमाला अपवाद दर्शवते.
- इलेक्ट्रॉन संरूपण: [Kr] 4d⁵ 5s¹
- हे संरूपण d-उपशेलसाठी (अर्ध-भरलेले) जास्तीत जास्त स्पिन मल्टीप्लिसिटी प्रदान करते आणि 5s उपशेलमध्ये एकच इलेक्ट्रॉन असल्यामुळे, [Kr] 4d⁴ 5s² च्या तुलनेत अधिक स्थिरता येते.
- शेल आकृती (इलेक्ट्रॉन वितरण):
- K-शेल (n=1): 2 इलेक्ट्रॉन (1s²)
- L-शेल (n=2): 8 इलेक्ट्रॉन (2s² 2p⁶)
- M-शेल (n=3): 18 इलेक्ट्रॉन (3s² 3p⁶ 3d¹⁰)
- N-शेल (n=4): 13 इलेक्ट्रॉन (4s² 4p⁶ 4d⁵)
- O-शेल (n=5): 1 इलेक्ट्रॉन (5s¹)
- एकूण इलेक्ट्रॉन: 2 + 8 + 18 + 13 + 1 = 42 इलेक्ट्रॉन.
मोलिब्डेनमचे आवर्ती कल
संक्रमणी धातू असल्यामुळे, मोलिब्डेनम विशिष्ट आवर्तनाचे कल दर्शवते.
आयनीकरण ऊर्जा (IE)
वायुरूप अणूमधून इलेक्ट्रॉन काढण्यासाठी लागणारी ऊर्जा.
- पहिली आयनीकरण ऊर्जा (IE₁): 684.3 kJ/mol
- दुसरी आयनीकरण ऊर्जा (IE₂): 1560 kJ/mol
- कल: धातूच्या वैशिष्ट्यांमुळे तुलनेने कमी, परंतु अल्कली किंवा अल्कधर्मी मृदा धातूंपेक्षा जास्त. प्रभावी केंद्रकीय प्रभाराच्या वाढीमुळे आवर्तात ती वाढते.
ऋणविद्युतता (EN)
रासायनिक बंधात इलेक्ट्रॉन आकर्षित करण्याच्या अणूच्या क्षमतेचे माप (पॉलिंग स्केल).
- पॉलिंग ऋणविद्युतता: 2.16
- कल: मोलिब्डेनम मध्यम ऋणविद्युत आहे, जे संक्रमणी धातूंसाठी सामान्य आहे. ते आवर्त सारणीमध्ये डावीकडील मूलद्रव्यांपेक्षा जास्त आहे परंतु उजवीकडील अधातूंंपेक्षा कमी आहे.
इलेक्ट्रॉन ग्रहण ऊर्जा (EGE)
जेव्हा एका उदासीन वायुरूप अणूत इलेक्ट्रॉन जोडला जातो आणि ऋणायन तयार होतो, तेव्हा होणारा ऊर्जा बदल.
- इलेक्ट्रॉन ग्रहण ऊर्जा: -72 kJ/mol
- कल: मोलिब्डेनमची इलेक्ट्रॉन ग्रहण ऊर्जा थोडी नकारात्मक आहे, याचा अर्थ इलेक्ट्रॉन स्वीकारताना थोडी ऊर्जा मुक्त होते. हे धातूंसाठी सामान्य आहे, कारण त्यांना अधातूंइतकी इलेक्ट्रॉनची आसक्ती नसते.
अणु त्रिज्या
केंद्रकाच्या केंद्रापासून बाहेरील इलेक्ट्रॉन कवचापर्यंतचे अंतर.
- सहसंयोजक अणु त्रिज्या: 139 pm
- कल: अणु त्रिज्या सामान्यतः आवर्तात कमी होते (प्रभावी केंद्रकीय प्रभाराच्या वाढीमुळे) आणि गटामध्ये वाढते (नवीन इलेक्ट्रॉन कवचे जोडल्यामुळे). d-ब्लॉक संकुचन प्रभावामुळे मोलिब्डेनमची त्रिज्या त्याच्या आवर्तामध्ये तुलनेने स्थिर राहते.
मोलिब्डेनमचे मुख्य भौतिक गुणधर्म
- घनता: 10.28 g/cm³ (20°C ला)
- STP (प्रमाणित तापमान आणि दाब) वर अवस्था: स्थायू
- रंग: चंदेरी-पांढरी धातूसारखी चमक
- वितळण बिंदू (MP): 2623 °C (2896 K)
- उत्कलण बिंदू (BP): 4639 °C (4912 K)
- कडकपणा (मोस स्केल): 5.5
- विद्युत वाहकता: उत्तम वाहक
- औष्णिक वाहकता: उच्च