निऑन (Ne) - अणु रचना आणि रासायनिक गुणधर्म

अणु प्रतिकृती

निऑन (Ne) हे आवर्त सारणीतील दहावे मूलद्रव्य असून, ते गट 18 (राजवायु) मध्ये येते.

• अणुअंक (Z): 10
  • प्रोटॉनची संख्या: 10
  • इलेक्ट्रॉनची संख्या: 10 (उदासीन अणूमध्ये)
• वस्तुमान संख्या (A): अंदाजे 20 (सर्वात जास्त प्रमाणात आढळणाऱ्या समस्थानिकासाठी, $^\{20\}$Ne).
  • न्यूट्रॉनची संख्या: 10 ($^\{20\}$Ne साठी)
• अणु त्रिज्या:
  • व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या: अंदाजे 154 pm (पिकोमीटर)

इलेक्ट्रॉन संरूपण आणि कवच आकृती

निऑनमध्ये अत्यंत स्थिर इलेक्ट्रॉन संरूपण आहे, ज्यामुळे ते निष्क्रिय असते.

• इलेक्ट्रॉन संरूपण: $1s^2 2s^2 2p^6$
  • हे $[He] 2s^2 2p^6$ असेही दर्शविले जाऊ शकते, जिथे $[He]$ हेलियमचे इलेक्ट्रॉन संरूपण दर्शवतो.
• कवच वितरण (कवच आकृती प्रतिनिधित्व):
  • K-कवच (n=1): 2 इलेक्ट्रॉन ($1s^2$) समाविष्ट करतो.
  • L-कवच (n=2): 8 इलेक्ट्रॉन ($2s^2 2p^6$) समाविष्ट करतो. हे एक पूर्णपणे भरलेले बाह्यतम कवच (अष्टक) आहे, जे उच्च स्थिरता दर्शवते.

आवर्त सारणीतील प्रवृत्ती

त्याच्या पूर्ण अष्टक आणि उच्च स्थिरतेमुळे, निऑन विशिष्ट आवर्त सारणीतील प्रवृत्ती दर्शवते.

• प्रथम आयनीकरण एन्थॅल्पी ($\Delta H_\{i1\}$):
  • मूल्य: अंदाजे 2080.7 kJ/mol
  • स्पष्टीकरण: त्याच्या स्थिर, पूर्णपणे भरलेल्या संयोजी कवचामुळे अत्यंत उच्च असते, ज्यामुळे इलेक्ट्रॉन काढणे खूप कठीण होते.
• ऋणविद्युतता (Electronegativity):
  • मूल्य: त्याच्या निष्क्रियता आणि संयुगे तयार करण्याच्या अक्षमतेमुळे बहुतेक प्रमाणांवर (उदा. पॉलिंग प्रमाण) सामान्यतः दिले जात नाही किंवा शून्य मानले जाते. जर सैद्धांतिकदृष्ट्या extrapolated केले, तर ते खूप जास्त असेल.
  • स्पष्टीकरण: रासायनिक बंध तयार करत नाही, त्यामुळे सहसंयोजक बंधामध्ये इलेक्ट्रॉन आकर्षित करण्याची त्याची प्रवृत्ती संबंधित नाही.
• इलेक्ट्रॉन ग्रहण एन्थॅल्पी ($\Delta H_\{eg\}$):
  • मूल्य: अंदाजे +29 kJ/mol (एंडोथर्मिक)
  • स्पष्टीकरण: अत्यंत सकारात्मक, हे दर्शवते की उदासीन निऑन अणूमध्ये इलेक्ट्रॉन जोडण्यासाठी ऊर्जा पुरवावी लागते. याचे कारण असे की इलेक्ट्रॉन जोडल्याने त्याचे स्थिर, भरलेले संयोजी कवच विस्कळीत होईल, ज्यामुळे उच्च ऊर्जा स्थिती निर्माण होईल.
• अणु त्रिज्या:
  • मूल्य: व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या ~154 pm.
  • स्पष्टीकरण: सामान्यतः, राजवायुंसाठी व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या वापरल्या जातात कारण ते सहसंयोजक बंध तयार करत नाहीत. जेव्हा एकाच आवर्तनातील फक्त व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या विचारात घेतल्या जातात तेव्हा हे मूल्य त्याच्या आवर्तनातील इतर मूलद्रव्यांच्या तुलनेत तुलनेने लहान असते (गट 18 मूलद्रव्यांच्या संबंधित आवर्तनांमध्ये सर्वात मोठी व्हॅन डर वाल्स त्रिज्या असते).

मुख्य भौतिक गुणधर्म

निऑन हा रंगहीन, गंधहीन आणि चवहीन राजवायु आहे.

• घनता:
  • STP वर (प्रमाणित तापमान आणि दाब): अंदाजे 0.900 g/L (0.000900 g/cm³)
• STP वरील अवस्था: वायू
• रंग: रंगहीन
  • तथापि, जेव्हा व्हॅक्यूम डिस्चार्ज ट्यूबमध्ये उत्तेजित केले जाते, तेव्हा ते वैशिष्ट्यपूर्ण तेजस्वी लालसर-केशरी प्रकाश उत्सर्जित करते, जो निऑन चिन्हांमध्ये वापरला जातो.
• द्रवणांक (Melting Point): -248.6 °C (किंवा 24.55 K)
• उत्कलनांक (Boiling Point): -246.1 °C (किंवा 27.07 K)