चांदीची (Ag) महत्त्वाची संयुगे - पुनरावलोकन मार्गदर्शक

चांदीच्या प्रमुख संयुगांची ओळख

चांदी (Ag) हा एक संक्रमण धातू आहे, जो त्याच्या उत्कृष्ट विद्युत वाहकता, वर्धनीयता (malleability) आणि तन्यता (ductility) साठी ओळखला जातो. उच्च माध्यमिक रसायनशास्त्रात, चांदीची अनेक संयुगे त्यांच्या विशिष्ट गुणधर्म, प्रयोगशाळेतील तयारी आणि उपयोगांमुळे महत्त्वाची आहेत. हे मार्गदर्शक सर्वात जास्त विचारल्या जाणाऱ्या संयुगांवर लक्ष केंद्रित करते: सिल्व्हर नायट्रेट (AgNO₃), सिल्व्हर क्लोराईड (AgCl), आणि सिल्व्हर ऑक्साईड (Ag₂O).

सिल्व्हर नायट्रेट (AgNO₃)

रासायनिक सूत्र

AgNO₃

सामान्य नाव

लूनर कॉस्टिक, सिल्व्हर नायट्रेट.

प्रयोगशाळा तयारी

सिल्व्हर नायट्रेट सामान्यतः चांदी धातूची सौम्य नायट्रिक आम्लासोबत अभिक्रिया करून तयार केले जाते.

संतुलित समीकरण: 3Ag(s) + 4HNO₃(dilute) → 3AgNO₃(aq) + 2NO(g) + 2H₂O(l)

(टीप: तीव्र नायट्रिक आम्लासह, NO ऐवजी NO₂ वायू तयार होतो.) Ag(s) + 2HNO₃(conc.) → AgNO₃(aq) + NO₂(g) + H₂O(l)

गुणधर्म

• स्वरूप: रंगहीन, पारदर्शक, स्फटिकी स्थायू.
• विद्राव्यता: पाणी आणि इथेनॉलमध्ये अत्यंत विद्राव्य.
• स्थिरता: सामान्य तापमानावर स्थिर असते परंतु गरम केल्यावर अपघटन होते. प्रकाशाच्या संपर्कात आल्यास ते हळूहळू गडद होते, विशेषतः सेंद्रिय पदार्थांच्या उपस्थितीत चांदी धातूमध्ये क्षपण झाल्यामुळे.
• ऑक्सिडीकरण स्वभाव: विशेषतः द्रावणामध्ये एक मजबूत ऑक्सिडीकरण घटक.

परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या अभिक्रिया

1. औष्णिक अपघटन: 2AgNO₃(s) --(heat)--> 2Ag(s) + 2NO₂(g) + O₂(g) (घन सिल्व्हर नायट्रेटचे चांदी धातू, नायट्रोजन डायऑक्साईड वायू आणि ऑक्सिजन वायूमध्ये अपघटन होते.)

2. सिल्व्हर हॅलाईड्सचे अवक्षेपण (उदा. NaCl सह): AgNO₃(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s)↓ + NaNO₃(aq) (सिल्व्हर क्लोराईडचा पांढरा दहीसारखा अवक्षेप तयार होतो.)

3. क्षपणकारी अभिकर्मकांसोबत अभिक्रिया (उदा. अल्कधर्मी माध्यमातील ग्लुकोज - टोलन्स चाचणी): 2AgNO₃(aq) + 2NH₃(aq) + H₂O(l) → Ag₂O(s)↓ + 2NH₄NO₃(aq) (त्यानंतर टोलन्स अभिकर्मक तयार करण्यासाठी अतिरिक्त NH₃ मध्ये विरघळवणे: Ag₂O(s) + 4NH₃(aq) + H₂O(l) → 2[Ag(NH₃)₂]OH(aq)) 2[Ag(NH₃)₂]OH(aq) + RCHO(aq) → 2Ag(s)↓ + RCOONH₄(aq) + 3NH₃(aq) + H₂O(l) *(अल्डिहाईड्सद्वारे टोलन्स अभिकर्मकाच्या क्षपणामुळे