స్ట్రాన్షియం పరిచయం
టపాసులకు ప్రకాశవంతమైన లోతైన ఎరుపు రంగును జోడించి, దీపావళి వంటి పండుగలను మరింత అద్భుతంగా మార్చే ఒక మూలకాన్ని ఊహించండి. ఆ మూలకమే స్ట్రాన్షియం, ఇది ఆవర్తన పట్టికలో ఒక ఆకర్షణీయమైన సభ్యుడు. ఇది Sr అనే చిహ్నంతో మరియు 38 పరమాణు సంఖ్యతో కూడిన రసాయన మూలకం. ఆల్కలీన్ ఎర్త్ మెటల్స్ సమూహానికి చెందిన స్ట్రాన్షియం ఒక మృదువైన, వెండి-తెలుపు లోహం, ఇది అత్యంత క్రియాశీలకమైనది. గాలికి గురైనప్పుడు, అది త్వరగా చర్య జరిపి పసుపు రంగు ఆక్సైడ్ పొరను ఏర్పరుస్తుంది.
స్ట్రాన్షియం ఆవిష్కరణ మరియు నామకరణం
స్ట్రాన్షియం కథ 18వ శతాబ్దం చివరిలో ప్రారంభమవుతుంది. 1790లో, స్కాటిష్ వైద్యుడు మరియు రసాయన శాస్త్రవేత్త అడైర్ క్రాఫోర్డ్, తన సహోద్యోగి విలియం క్రూక్శాంక్తో కలిసి, స్కాట్లాండ్లోని ఆర్గిల్షైర్లోని స్ట్రాన్షియన్ గ్రామంలోని సీసం గని నుండి ఒక కొత్త ఖనిజాన్ని గుర్తించారు. ఈ ఖనిజంలో తెలిసిన బేరియం ఖనిజాల నుండి భిన్నమైన కొత్త “ఎర్త్” (ఆక్సైడ్) ఉందని వారు నిర్ధారించారు. ఈ కొత్త ఎర్త్కు తదనంతరం స్ట్రాన్షియా అని పేరు పెట్టారు.
ప్రసిద్ధ ఆంగ్ల రసాయన శాస్త్రవేత్త హంఫ్రీ డేవీ, కరిగిన స్ట్రాన్షియం క్లోరైడ్ యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా 1808లో స్వచ్ఛమైన లోహ మూలకాన్ని విజయవంతంగా వేరు చేశారు. అతను ఆ మూలకానికి స్ట్రాన్షియం అని పేరు పెట్టారు, దాని ప్రత్యేక ఖనిజం మొదట కనుగొనబడిన స్ట్రాన్షియన్ గ్రామాన్ని నేరుగా సూచిస్తూ ఈ పేరు పెట్టారు. “స్ట్రాన్షియం” అనే పేరు అక్షరాలా “స్ట్రాన్షియన్ నుండి” అని అర్థం.
స్ట్రాన్షియం గురించి త్వరిత వాస్తవాలు
- పరమాణు సంఖ్య: 38, దీనిని ఆవర్తన పట్టికలో పీరియడ్ 5, గ్రూప్ 2లో ఉంచుతుంది.
- స్వరూపం: మృదువైన, వెండి-తెలుపు లోహం, గాలికి గురైనప్పుడు త్వరగా మసకబారుతుంది.
- జ్వాలా రంగు: స్ట్రాన్షియం సమ్మేళనాలు జ్వాలలో వేడి చేసినప్పుడు ప్రకాశవంతమైన లోతైన ఎరుపు రంగును ఉత్పత్తి చేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందాయి, ఇది భారతదేశం అంతటా వేడుకలలో టపాసులలో కనిపించే ఎరుపు పైరోటెక్నిక్లకు అనువైనది.
- CRTలలో చారిత్రక ఉపయోగం: చారిత్రకంగా, కాథోడ్ రే ట్యూబ్ (CRT) టెలివిజన్లు మరియు కంప్యూటర్ మానిటర్ల ఫేస్ప్లేట్ గ్లాస్లో స్ట్రాన్షియం X-రే ఉద్గారాలను నిరోధించడానికి ఉపయోగించబడింది.
- సహజ లభ్యత: స్ట్రాన్షియం సహజంగా సెలెస్టిన్ (స్ట్రాన్షియం సల్ఫేట్) మరియు స్ట్రాన్షియానైట్ (స్ట్రాన్షియం కార్బోనేట్) వంటి ఖనిజాలలో లభిస్తుంది. స్ట్రాన్షియం కోసం భారతదేశంలో విస్తృతంగా తవ్వకాలు జరపనప్పటికీ, స్ట్రాన్షియం కలిగిన ఖనిజాలు దేశవ్యాప్తంగా వివిధ భూగర్భ నిర్మాణాలలో ఉన్నాయి.