యిట్రియంను ఆవిష్కరించడం: ఆవర్తన పట్టికలోని దాగి ఉన్న రత్నం
రసాయన చిహ్నం ‘Y’ మరియు పరమాణు సంఖ్య 39 తో గుర్తించబడిన యిట్రియం, ఒక వెండి-లోహ పరివర్తన లోహం. ఇది ప్రకృతిలో స్వతంత్రంగా లభ్యం కాదు, కానీ వివిధ ఖనిజ సమ్మేళనాలలో ఉంటుంది. ఇది పరివర్తన లోహంగా వర్గీకరించబడినప్పటికీ, యిట్రియం తరచుగా లాంథనైడ్లతో రసాయన లక్షణాలను పంచుకుంటుంది, ఇది అరుదైన భూమి మూలకాలుగా సాధారణంగా పిలువబడే మూలకాల సమూహం. దీని రూపం అల్యూమినియం పోలి ఉంటుంది.
దాని ఆవిష్కరణ కథ
యిట్రియం ఉనికిని మొదట 1787లో స్వీడిష్ సైనిక లెఫ్టినెంట్ కార్ల్ ఆక్సెల్ అర్హేనియస్ గుర్తించారు. అతను స్వీడన్లోని ఇటర్బీ గ్రామం సమీపంలోని ఒక క్వారీలో అసాధారణమైన నల్ల ఖనిజాన్ని కనుగొన్నాడు. ఈ ఖనిజానికి తరువాత ఇటర్బైట్ అని పేరు పెట్టారు. 1794లో, ఫిన్నిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జోహాన్ గాడోలిన్, ఈ ఖనిజాన్ని విశ్లేషిస్తున్నప్పుడు, ఒక కొత్త ఆక్సైడ్ను వేరుచేశాడు, దీనికి అతను ఇట్రియా అని పేరు పెట్టాడు. ఈ ఇట్రియా మొదటిసారి గుర్తించబడిన అరుదైన భూమి ఆక్సైడ్, మరియు ఇది ఇప్పుడు మనం యిట్రియం అని పిలుస్తున్న మూలకాన్ని కలిగి ఉంది. 1828 వరకు జర్మన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్ దాని లోహ రూపంలో మూలకాన్ని విజయవంతంగా వేరుచేయలేకపోయారు.
ఆ పేరు వెనుక ఉన్న అర్థం
“యిట్రియం” అనే పేరు స్వీడిష్ గ్రామం ఇటర్బీకి ప్రత్యక్ష నివాళి. ఈ గ్రామం దాని క్వారీలో కనుగొనబడిన అనేక కొత్త మూలకాలకు మూలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది, వాటిలో ఇటర్బియం, టెర్బియం మరియు ఎర్బియం ఉన్నాయి, వీటి అన్నిటికీ ఆ గ్రామం పేరు కూడా ఉంది.
యిట్రియం గురించి ఐదు త్వరిత వాస్తవాలు
- యిట్రియం పాత కాథోడ్-రే ట్యూబ్ (CRT) టెలివిజన్ స్క్రీన్లు మరియు కంప్యూటర్ మానిటర్లలో ఉపయోగించే ఎరుపు ఫాస్ఫర్లలో ఒక భాగం, ప్రదర్శించబడే ప్రకాశవంతమైన ఎరుపు రంగుకు ఇది దోహదపడుతుంది.
- భారతదేశం అరుదైన భూమి మూలకాలలో, యిట్రియం సహా, ముఖ్యమైన నిల్వలను కలిగి ఉంది, ప్రధానంగా కేరళ మరియు ఒడిశా వంటి దాని తీర ప్రాంతాలలో మోనాజైట్ ఇసుకలో ఇది లభిస్తుంది.
- అల్యూమినియం మరియు మెగ్నీషియం వంటి లోహాల బలాన్ని పెంచడానికి వివిధ మిశ్రమాలలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు, తద్వారా అవి తేలికగా మరియు అధిక ఉష్ణోగ్రతలకు మరింత నిరోధకతను కలిగి ఉంటాయి.
- వైద్యంలో, యిట్రియం-90, ఒక రేడియోధార్మిక ఐసోటోప్, కొన్ని రకాల క్యాన్సర్కు, ముఖ్యంగా కాలేయ క్యాన్సర్కు లక్ష్యంగా చేసుకున్న రేడియేషన్ థెరపీలో ఉపయోగించబడుతుంది.
- నిర్దిష్ట తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద సున్నా నిరోధకతతో విద్యుత్ను నిర్వహించగల పదార్థాలైన సూపర్కండక్టర్ల తయారీలో కూడా యిట్రియం ఒక భాగం.