फर्मियमची ओळख
फर्मियम (संकेत Fm) हे 100 अणुअंक असलेले एक कृत्रिम किरणोत्सारी मूलद्रव्य आहे. हे ॲक्टिनाइड मालिकेशी संबंधित आहे, जी आवर्त सारणीच्या तळाशी आढळणाऱ्या मूलद्रव्यांचा समूह आहे. फर्मियम पृथ्वीवर नैसर्गिकरित्या आढळत नाही आणि ते प्रयोगशाळांमध्ये अणुभट्ट्यांच्या प्रतिक्रियांमधून तयार केले जाते. त्याच्या अत्यंत किरणोत्सारितेमुळे आणि कमी अर्धायुष्यामुळे, केवळ सूक्ष्म प्रमाणातच त्याचे संश्लेषण केले गेले आहे, ज्यामुळे त्याचे स्थूल भौतिक गुणधर्म थेट निरीक्षण करणे कठीण होते.
वर्गीकरण आणि सामान्य वैशिष्ट्ये
फर्मियमला धातू म्हणून वर्गीकृत केले जाते. इतर ॲक्टिनाइड्सप्रमाणे, ते धातूसारखे गुणधर्म दर्शवेल अशी अपेक्षा आहे, जरी त्याचे थेट निरीक्षण मर्यादित आहे. फर्मियमचे सर्व ज्ञात समस्थानिक किरणोत्सारी आहेत, ज्यात सर्वात स्थिर समस्थानिक, फर्मियम-257 चे अर्धायुष्य अंदाजे 100.5 दिवस आहे.
रंग आणि पोत
तयार केलेल्या अल्प प्रमाणामुळे आणि त्याच्या उच्च किरणोत्सारितेमुळे, फर्मियमचा स्थूल रंग थेट पाहिला गेलेला नाही. तथापि, इतर ॲक्टिनाइड धातूंमध्ये दिसलेल्या प्रवृत्तींवर आधारित, फर्मियम चांदीसारखा पांढरा किंवा चांदीसारखा राखाडी धातू असेल असे भाकीत केले जाते. जर ते मोठ्या प्रमाणात पाहता आले, तर त्याची बनावट इतर धातूसारखी घन आणि धातूसारखीच असेल. त्याच्या अपेक्षित धातू बंधनामुळे, ते सैद्धांतिकदृष्ट्या वर्धनीय आणि तन्य असेल, जरी असे गुणधर्म प्रायोगिकरित्या पुष्टी करता येत नाहीत.
सामान्य तापमानातील पदार्थाची अवस्था
सामान्य खोलीच्या तापमानावर (सुमारे 25 °C), फर्मियम घन अवस्थेत असण्याची अपेक्षा आहे. हे जवळजवळ सर्व धातूंच्या घटकांच्या वर्तनाशी जुळते, पारा हा एक उल्लेखनीय अपवाद आहे.
औष्णिक गुणधर्म
फर्मियमचे अचूक वितळण आणि उत्कलन बिंदू निश्चित करणे आव्हानात्मक आहे कारण ते कृत्रिम आहे, अत्यंत किरणोत्सारी आहे आणि त्याचे मोठे नमुने मिळवणे कठीण आहे. ही मूल्ये प्रामुख्याने सैद्धांतिक गणना आणि ॲक्टिनाइड मालिकेतील शेजारच्या मूलद्रव्यांच्या गुणधर्मांवर आधारित अंदाजाने काढली जातात.
वितळण बिंदू
फर्मियमचा अंदाजित वितळण बिंदू अंदाजे 1527 °C आहे. हे उच्च तापमान अनेक धातूंचे वैशिष्ट्य आहे, जे मजबूत धातू बंधनाचे बल दर्शवते.
उत्कलन बिंदू
फर्मियमचा अंदाजित उत्कलन बिंदू सुमारे 2500 °C आहे. हे देखील एक उच्च मूल्य आहे, जे त्याच्या द्रव अवस्थेतील आंतरअणु शक्तींवर मात करण्यासाठी आणि वायू अवस्थेत रूपांतरित होण्यासाठी आवश्यक असलेल्या महत्त्वपूर्ण ऊर्जेचे प्रतिबिंब आहे.
भारतीय संदर्भ
फर्मियम हे पूर्णपणे कृत्रिम मूलद्रव्य आहे आणि ते भारतासह जगातील कोणत्याही भागात नैसर्गिकरित्या आढळत नाही. त्याचे कोणतेही व्यावसायिक किंवा औद्योगिक उपयोग नाहीत, तसेच ते कोणत्याही खाणकामात समाविष्ट नाही. त्याचा अभ्यास मूलभूत अणु रसायनशास्त्र आणि भौतिकशास्त्र समजून घेण्यासाठी प्रगत संशोधन प्रयोगशाळांपुरता मर्यादित आहे.