होल्मियम समजून घेणे: एक दुर्मिळ मृदा मूलद्रव्य
होल्मियम (रासायनिक चिन्ह Ho) हे लँथनाइड श्रेणीतील एक आकर्षक मूलद्रव्य आहे, ज्याला दुर्मिळ-मृदा मूलद्रव्ये म्हणूनही ओळखले जाते. 1878 मध्ये मार्क डेलाफॉन्टेन आणि जॅक-लुई सोरेट यांनी, आणि स्वतंत्रपणे 1879 मध्ये पेर तेओडोर क्लीव्ह यांनी याचा शोध लावला. हे विशिष्ट भौतिक वैशिष्ट्ये असलेले मूलद्रव्य आहे.
होल्मियमची भौतिक वैशिष्ट्ये
वर्गीकरण
होल्मियमला स्पष्टपणे धातू म्हणून वर्गीकृत केले आहे. ते विशिष्ट धातूचे गुणधर्म दर्शविते, ज्यात चमकदार तेज, चांगली विद्युत चालकता आणि औष्णिक चालकता यांचा समावेश आहे.
स्वरूप आणि पोत
प्रमाणित खोलीच्या तापमान आणि दाबावर, होल्मियम चमकदार, धातूच्या तेजाने चांदीसारखे-पांढरे धातू म्हणून दिसते. जेव्हा ते नव्याने तयार केले जाते, तेव्हा त्याची पृष्ठभाग अत्यंत परावर्तित असते. तथापि, ओलसर हवेत ऑक्सिजन आणि पाण्याच्या वाफेशी प्रतिक्रिया दिल्यास ते हळूहळू पिवळ्या रंगात बदलू शकते (मलीन होऊ शकते).
त्याच्या पोत आणि कार्यक्षमतेबद्दल बोलायचे झाल्यास, होल्मियम तुलनेने नरम आणि लवचिक (मॅलिएबल) धातू आहे. याचा अर्थ ते न तुटता पातळ पत्र्यांमध्ये सहजपणे हातोडीने थापले जाऊ शकते. ते तन्य (डक्टाइल) देखील आहे, म्हणजे त्यापासून बारीक तारा काढता येतात.
खोलीच्या तापमानावर पदार्थाची अवस्था
होल्मियम खोलीच्या तापमानावर (सुमारे 20-25 °C) घन अवस्थेत अस्तित्वात असते. हे बहुतेक धातूच्या मूलद्रव्यांचे वैशिष्ट्य आहे.
औष्णिक गुणधर्म
होल्मियमचे औष्णिक गुणधर्म त्याच्या मजबूत धातूच्या बंधनाचे महत्त्वाचे सूचक आहेत.
- वितळण बिंदू: होल्मियमचा वितळण बिंदू अंदाजे 1474 °C आहे. घन धातूला त्याच्या द्रव अवस्थेत रूपांतरित करण्यासाठी हे उच्च तापमान आवश्यक आहे.
- उत्कलन बिंदू (उकळण बिंदू): होल्मियमचा उत्कलन बिंदू अंदाजे 2700 °C आहे. या तापमानावर, द्रव होल्मियम वायू अवस्थेत रूपांतरित होते.
इतर उल्लेखनीय भौतिक गुणधर्म
त्याच्या मूलभूत स्वरूपाव्यतिरिक्त, होल्मियममध्ये नैसर्गिकरित्या आढळणाऱ्या कोणत्याही मूलद्रव्यापेक्षा सर्वात मजबूत चुंबकीय क्षण (magnetic moment) आहे. हा अपवादात्मक चुंबकीय गुणधर्म त्याला खोलीच्या तापमानावर अत्यंत पॅरामॅग्नेटिक (paramagnetic) आणि 19 K (-254.15 °C) पेक्षा कमी तापमानावर जोरदार फेरोमॅग्नेटिक (ferromagnetic) बनवतो. त्याची घनता अंदाजे 8.79 g/cm³ आहे.