नोबेलियमची ओळख
नोबेलियम (No) हे अणुक्रमांक १०२ असलेले एक कृत्रिम किरणोत्सर्गी मूलद्रव्य आहे. १९६६ मध्ये रशियातील डबना येथील जॉइंट इन्स्टिट्यूट फॉर न्यूक्लियर रिसर्चच्या संशोधकांनी याची प्रथम निर्णायकपणे ओळख पटवली. त्याच्या अत्यंत किरणोत्सर्गी गुणधर्मामुळे आणि ते खूप कमी प्रमाणात तयार होत असल्यामुळे, त्याचे स्थूल भौतिक गुणधर्म थेट पाहिले गेलेले नाहीत. त्याच्या भौतिक वैशिष्ट्यांविषयीची सर्व माहिती सैद्धांतिक अंदाज आणि आवर्त सारणीमधील त्याच्या स्थानावर आधारित आहे. त्याच्या कमी अर्धायुष्य कालावधी असलेल्या समस्थानकांमुळे (isotopes) त्याचा अभ्यास करणे अत्यंत आव्हानात्मक ठरते. परिणामी, नोबेलियमसाठी कोणतेही उपयोग किंवा सामान्य वापर अस्तित्वात नाहीत, तसेच त्याचे कोणतेही भौगोलिक साठे नाहीत, ज्यामुळे भारतीय सांस्कृतिक किंवा भौगोलिक उदाहरणे येथे लागू होत नाहीत.
वर्गीकरण
नोबेलियमचे वर्गीकरण धातू म्हणून केले जाते. विशेषतः, ते ॲक्टिनाइड मालिकेशी संबंधित आहे, जो धातूंच्या गुणधर्मांनी वैशिष्ट्यीकृत मूलद्रव्यांचा समूह आहे.
अपेक्षित भौतिक स्वरूप
वर नमूद केलेल्या कारणांमुळे, नोबेलियमचे स्वरूप पाहिले गेलेले नाही. तथापि, आवर्त सारणीतील प्रवृत्ती आणि त्याच्या धातूच्या स्वरूपानुसार, ते चांदी-पांढरे किंवा धातूसारखे राखाडी मूलद्रव्य असण्याचा अंदाज आहे. जर ते मोठ्या प्रमाणात पाहता आले असते, तर त्याचा पोत धातूचा वैशिष्ट्यपूर्ण राहिला असता.
खोलीच्या तापमानावर पदार्थाची अवस्था
मानक खोलीच्या तापमानावर (सुमारे २५ °C) आणि दाबानुसार, नोबेलियम एक घन धातू असण्याचा अंदाज आहे. हा अंदाज इतर ॲक्टिनाइड मूलद्रव्यांच्या वर्तनाशी जुळतो.
वितळण्याचे आणि उत्कलन बिंदू
नोबेलियमचे वितळण्याचे आणि उत्कलन बिंदू प्रायोगिकरित्या निश्चित केलेले नाहीत. या मूलद्रव्याच्या मोजता येण्याजोग्या प्रमाणात उत्पादन करण्याशी संबंधित आव्हाने आणि त्याच्या समस्थानकांचे अत्यंत कमी अर्धायुष्य यामुळे थेट मोजमाप सध्या अशक्य आहे. त्याच्या वितळण्याच्या बिंदूसाठीचे सैद्धांतिक अंदाज वेगवेगळे आहेत, परंतु ते प्रायोगिकरित्या पुष्टी केलेले नाहीत.