કોપરનિસિયમ શું છે?
કોપરનિસિયમ એક રાસાયણિક તત્વ છે, જેનો અર્થ છે કે તે દ્રવ્યના મૂળભૂત નિર્માણ બ્લોક્સમાંથી એક છે. તેનો પરમાણુ ક્રમાંક 112 છે અને તેનું રાસાયણિક પ્રતીક Cn છે. પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે અસ્તિત્વમાં છે તેવા ઘણા તત્વોથી વિપરીત, કોપરનિસિયમ એક “સુપરહેવી” તત્વ છે જે સંપૂર્ણપણે કૃત્રિમ છે, એટલે કે તે વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ફક્ત પ્રયોગશાળાઓમાં બનાવવામાં આવ્યું છે. તે પર્યાવરણમાં કુદરતી રીતે જોવા મળતું નથી, ઉદાહરણ તરીકે, ભારતીય જમીન અથવા લોખંડ કે સિલિકોન જેવા ખડકોમાં. આ તત્વ અપવાદરૂપે અસ્થિર અને કિરણોત્સર્ગી છે, અને તે અન્ય તત્વોમાં રૂપાંતરિત થાય તે પહેલાં માત્ર ખૂબ જ ટૂંકા સમય માટે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
શોધની યાત્રા
કોપરનિસિયમના પ્રથમ અણુઓ 1996માં બનાવવામાં આવ્યા અને ઓળખવામાં આવ્યા. જર્મનીના ડાર્મસ્ટેડ્ટમાં ગેસેલશાફ્ટ ફર શ્વેરિયોનેનફોર્શંગ (GSI) ખાતે ડૉ. સિગુર્ડ હોફમેનના નેતૃત્વમાં વૈજ્ઞાનિકોની એક ટીમ તેની સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર હતી. તેઓએ ઝીંકના અણુઓને અત્યંત ઊંચી ગતિએ વેગ આપીને અને તેમને સીસાના અણુઓથી બનેલા લક્ષ્યમાં અથડાવીને આ નોંધપાત્ર સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી. જ્યારે આ બે તત્વોના ન્યુક્લિયસ એકસાથે ભળી ગયા, ત્યારે કોપરનિસિયમનો એક અણુ ક્ષણભર માટે બન્યો.
તારાઓમાંથી મળેલું નામ
2010માં ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ઓફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઇડ કેમિસ્ટ્રી (IUPAC) દ્વારા આ તત્વને સત્તાવાર રીતે કોપરનિસિયમ નામ આપવામાં આવ્યું. આ નામ પ્રખ્યાત પોલિશ ખગોળશાસ્ત્રી નિકોલસ કોપરનિકસના સન્માનમાં પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું. કોપરનિકસ તેમના ક્રાંતિકારી સિદ્ધાંત માટે જાણીતા છે કે પૃથ્વી નહીં, પરંતુ સૂર્ય આપણા સૌરમંડળનું કેન્દ્ર છે (સૂર્યકેન્દ્રીય મોડેલ), જે 16મી સદીમાં એક ક્રાંતિકારી વિચાર હતો. તેમના નામ પરથી કૃત્રિમ તત્વનું નામકરણ વિજ્ઞાનમાં તેમના નોંધપાત્ર યોગદાનને માન્યતા આપે છે.
કોપરનિસિયમ વિશે ઝડપી તથ્યો
- પરમાણુ ક્રમાંક: 112
- રાસાયણિક પ્રતીક: Cn
- કૃત્રિમ મૂળ: તે માનવસર્જિત તત્વ છે અને પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે અસ્તિત્વમાં નથી.
- અત્યંત અસ્થિરતા: કોપરનિસિયમ અત્યંત કિરણોત્સર્ગી છે અને તેનો અર્ધ-આયુષ્યકાળ ખૂબ જ ટૂંકો છે, એટલે કે તે સેકન્ડના અપૂર્ણાંકમાં અન્ય તત્વોમાં વિઘટિત થાય છે.
- કોઈ વ્યવહારુ ઉપયોગ નથી: તેની અત્યંત અસ્થિરતા, દુર્લભતા અને ખૂબ જ ટૂંકા અસ્તિત્વને કારણે, કોપરનિસિયમનો સુપરહેવી તત્વોના ગુણધર્મોને સમજવાના હેતુથી કરવામાં આવતા વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સિવાય કોઈ જાણીતો વ્યવહારુ ઉપયોગ નથી.