ડબ્નિયમ શું છે?
ડબ્નિયમ એક આકર્ષક તત્વ છે, જોકે તે પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે ક્યાંય જોવા મળતું નથી. તે એક કૃત્રિમ તત્વ છે, એટલે કે તે વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા પ્રયોગશાળાઓમાં શક્તિશાળી કણ પ્રવેગક (particle accelerators) નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે. તે ટ્રાન્સએક્ટિનાઇડ તત્વો તરીકે ઓળખાતા જૂથનો છે અને અત્યંત કિરણોત્સર્ગી છે, જે ખૂબ જ ઝડપથી અન્ય તત્વોમાં વિઘટિત થાય છે. કારણ કે તે કૃત્રિમ છે અને ખૂબ જ ઝડપથી વિઘટિત થાય છે, ડબ્નિયમના કોઈ કુદરતી ભંડાર નથી, જેમ કે ઓડિશા અથવા કર્ણાટક જેવા રાજ્યોની ખાણોમાં મળતું લોખંડ, અથવા કોલારમાં મળતું સોનું.
ડબ્નિયમની શોધ કોણે કરી?
1960 અને 1970 ના દાયકા દરમિયાન બે અગ્રણી વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કેન્દ્રો વચ્ચે ડબ્નિયમની શોધ ચર્ચાનો વિષય હતી. રશિયાના ડુબ્નામાં જોઈન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ન્યુક્લિયર રિસર્ચ (JINR) ના વૈજ્ઞાનિકો અને યુએસએના કેલિફોર્નિયામાં લોરેન્સ બર્કલે લેબોરેટરીના સંશોધકો બંનેએ આ નવા તત્વ બનાવવાનો દાવો કર્યો હતો. કાળજીપૂર્વક સમીક્ષા કર્યા પછી, ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ઓફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઇડ કેમિસ્ટ્રી (IUPAC), જે રાસાયણિક નામકરણ પર વૈશ્વિક સત્તા છે, તેણે 1997 માં ડુબ્ના ટીમને ઔપચારિક રીતે શોધનું શ્રેય આપ્યું.
તેના નામનો અર્થ શું છે?
આ તત્વનું નામ રશિયાના ડુબ્ના શહેરના સન્માનમાં “ડબ્નિયમ” (પ્રતીક Db) રાખવામાં આવ્યું હતું. આ શહેર જોઈન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ન્યુક્લિયર રિસર્ચ (JINR) નું ઘર છે, જ્યાં આ તત્વ સફળતાપૂર્વક સંશ્લેષિત અને ઓળખવામાં આવ્યું હતું. આ નામ આ સંસ્થાના વૈજ્ઞાનિકોના સુપરહેવી તત્વ સંશોધનના ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર યોગદાનને શ્રદ્ધાંજલિ આપે છે.
ડબ્નિયમ વિશે પાંચ ઝડપી હકીકતો
- તેનો પરમાણુ ક્રમાંક 105 છે, એટલે કે તેના ન્યુક્લિયસમાં 105 પ્રોટોન છે.
- ડબ્નિયમ એક કૃત્રિમ તત્વ છે, જે પ્રકૃતિમાં ક્યારેય જોવા મળતું નથી.
- તે અત્યંત કિરણોત્સર્ગી છે, જેમાં તેનો સૌથી સ્થિર આઇસોટોપ, ડબ્નિયમ-268, માત્ર 28 કલાકનો અર્ધ-આયુષ્ય ધરાવે છે. અન્ય આઇસોટોપ્સ ઘણી ઝડપથી વિઘટિત થાય છે, ઘણીવાર મિલીસેકન્ડ અથવા સેકન્ડમાં.
- ડબ્નિયમના માત્ર થોડા જ પરમાણુઓનું ઉત્પાદન થયું છે, જે તેને સૌથી દુર્લભ તત્વોમાંથી એક બનાવે છે.
- તેની અત્યંત અસ્થિરતા અને ઉત્પાદિત અતિશય અલ્પ માત્રાને કારણે, ડબ્નિયમના રોજિંદા જીવનમાં કોઈ વ્યવહારિક ઉપયોગો નથી.