એર્બિયમનો પરિચય
એર્બિયમ (Er), જેનો અણુ ક્રમાંક 68 છે, તે ધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરાયેલું તત્વ છે. તે લેન્થેનાઇડ શ્રેણીનો સભ્ય છે, જેને ઘણીવાર દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના વર્ગીકરણ છતાં, એર્બિયમ પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી દુર્લભ તત્વોમાંનું એક નથી પરંતુ તે સામાન્ય રીતે અન્ય દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો સાથે વિખરાયેલું જોવા મળે છે, જે તેના નિષ્કર્ષણને પડકારજનક બનાવે છે.
ભૌતિક લાક્ષણિકતાઓ
દેખાવ
ઓરડાના તાપમાને, એર્બિયમ એક વિશિષ્ટ ચાંદી-સફેદ રંગ સાથે ઘન સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. જ્યારે તેની સપાટી તાજી અને ઓક્સિડાઇઝ્ડ ન હોય, ત્યારે તે તેજસ્વી ધાતુની ચમક દર્શાવે છે. એર્બિયમ પ્રમાણમાં નરમ, ટીપી શકાય તેવી (malleable) અને ખેંચી શકાય તેવી (ductile) ધાતુ છે, જે તેને આકાર આપવા અને વાયર બનાવવાની મંજૂરી આપે છે.
ઉષ્મીય ગુણધર્મો
એર્બિયમનું ઉષ્મીય વર્તન તેના વિશિષ્ટ તબક્કા સંક્રમણ તાપમાન દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. એર્બિયમનું ગલનબિંદુ આશરે 1529 ડિગ્રી સેલ્સિયસ છે. આ તત્વનું ઉત્કલનબિંદુ આશરે 2868 ડિગ્રી સેલ્સિયસ છે, જે તાપમાને તે પ્રવાહીમાંથી વાયુયુક્ત સ્થિતિમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
પ્રાપ્તિ અને ઉપયોગો
એર્બિયમ કુદરતી રીતે વિવિધ દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજોમાં હાજર છે, જેમાં મોનાઝાઈટ, બેસ્ટનાસાઈટ અને ઝેનોટાઈમનો સમાવેશ થાય છે. ભારતમાં, દુર્લભ પૃથ્વી તત્વના ભંડારો, જેમાં એર્બિયમનો સમાવેશ થાય છે, તે મોનાઝાઈટ રેતીમાં જોવા મળે છે, ખાસ કરીને કેરળ, ઓડિશા અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોના દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોમાં. એર્બિયમના વિશિષ્ટ ઉપયોગોમાં ફાઈબર ઓપ્ટિક કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સમાં તેનો ઉપયોગ શામેલ છે, જ્યાં એર્બિયમ-ડોપ્ડ ઓપ્ટિકલ એમ્પ્લીફાયર લાંબા-અંતરના સિગ્નલ ટ્રાન્સમિશન માટે મહત્વપૂર્ણ છે, જે ભારતમાં ટેલિકમ્યુનિકેશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એક મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજી છે. તેનો ઉપયોગ ચોક્કસ લેસર ટેકનોલોજીમાં, કાચ અને સિરામિક્સ માટે રંગકારક તરીકે અને ગુણધર્મો વધારવા માટે ચોક્કસ ધાતુશાસ્ત્રીય મિશ્ર ધાતુઓમાં પણ થાય છે.