ગેલીયમનો પરિચય: હાથમાં ઓગળી જતી ધાતુ
ગેલીયમ શું છે?
ગેલીયમ એક રસપ્રદ રાસાયણિક તત્વ છે જેને Ga પ્રતીક દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે અને તેનો પરમાણુ ક્રમાંક 31 છે. તેને પોસ્ટ-ટ્રાન્ઝિશન ધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, જે તેની ઘન અવસ્થામાં નરમ, ચાંદી જેવો સફેદ પદાર્થ તરીકે દેખાય છે. ગેલીયમની સૌથી નોંધપાત્ર લાક્ષણિકતાઓમાંની એક તેનો અત્યંત નીચો ગલનબિંદુ છે. જ્યારે મોટાભાગની ધાતુઓને પ્રવાહી બનવા માટે ખૂબ ઊંચા તાપમાનની જરૂર પડે છે, ત્યારે ગેલીયમ ઓરડાના તાપમાનથી સહેજ ઉપર જ પીગળી જાય છે, જે ઘણીવાર હાથની હથેળીમાં પકડવામાં આવે તો પ્રવાહી બની જાય છે.
શોધ અને નામકરણ
ગેલીયમના અસ્તિત્વની સૌપ્રથમ ભવિષ્યવાણી 1871માં પ્રખ્યાત રશિયન રસાયણશાસ્ત્રી દમિત્રી મેન્ડેલીવે કરી હતી. તેમણે તેને “એકા-એલ્યુમિનિયમ” નામ આપ્યું કારણ કે તેમણે તેમના આવર્ત કોષ્ટકમાં એક ખાલી જગ્યા નોંધી હતી અને એલ્યુમિનિયમની નીચે તેની સ્થિતિના આધારે તેના ગુણધર્મોની ચોક્કસ આગાહી કરી હતી. ફક્ત ચાર વર્ષ પછી, 1875માં, ફ્રેન્ચ રસાયણશાસ્ત્રી પોલ-એમિલે લેકોક ડી બોઇસ્બાઉડ્રને સ્પેક્ટ્રોસ્કોપીનો ઉપયોગ કરીને આ તત્વને સફળતાપૂર્વક અલગ પાડ્યું અને ઓળખ્યું. તેમણે નવા શોધાયેલા તત્વનું નામ “ગેલીયમ” તેમના વતન ફ્રાન્સના સન્માનમાં આપ્યું, કારણ કે “ગાલિયા” એ ફ્રાન્સ માટેનો લેટિન શબ્દ છે.
ગેલીયમ વિશે ઝડપી તથ્યો
- ગેલીયમનો અપવાદરૂપે નીચો ગલનબિંદુ આશરે 29.76 °C છે, જેનો અર્થ છે કે જો તેને માનવ હાથની હથેળીમાં પકડવામાં આવે તો તે પીગળી જશે.
- તે અદ્યતન સેમિકન્ડક્ટરમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે, જે આધુનિક સ્માર્ટફોન, કમ્પ્યુટર અને તેજસ્વી LED લાઇટ જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો માટે મહત્વપૂર્ણ છે જે ભારતમાં ઘરો અને સ્ટ્રીટલાઇટમાં સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- ગેલીયમ એ ગેલિન્સ્ટાન (ગેલીયમ, ઇન્ડિયમ, ટીન) નામની મિશ્રધાતુમાં એક ઘટક છે, જે ઓરડાના તાપમાને એક બિન-ઝેરી પ્રવાહી છે અને જેનો ઉપયોગ કેટલીકવાર થર્મોમીટરમાં પારાના વિકલ્પ તરીકે થાય છે.
- જોકે તે પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ નથી, ગેલીયમ બોક્સાઇટ અયસ્કમાં અલ્પ માત્રામાં મળી શકે છે, જે એલ્યુમિનિયમનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે અને જે ભારતના ઓડિશા અને આંધ્રપ્રદેશ જેવા પ્રદેશોમાં ખોદવામાં આવે છે.
- તેના નીચા ગલનબિંદુ હોવા છતાં, ગેલીયમનો ઉત્કલનબિંદુ આશરે 2204 °C જેટલો ખૂબ ઊંચો હોય છે, જે તેને અમુક ઉચ્ચ-તાપમાનની એપ્લિકેશન્સમાં ઉપયોગી બનાવે છે.