આયોડિનનું વર્ગીકરણ
આયોડિન (I), જેનો પરમાણુ ક્રમાંક 53 છે, તેને સ્પષ્ટપણે અધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તે આવર્ત કોષ્ટકના 17મા સમૂહમાં રહે છે, જેમાં ફ્લોરિન, ક્લોરિન અને બ્રોમિન જેવા અન્ય હેલોજન પણ શામેલ છે. સ્થિર અષ્ટક પ્રાપ્ત કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની તેની વૃત્તિ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી તેની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાશીલતા, તેના અધાતુ ગુણધર્મને પુષ્ટિ આપે છે, જે ધાતુઓના ઇલેક્ટ્રોન-પ્રદાન કરતા વર્તન અથવા મેટલોઇડ્સના મધ્યવર્તી ગુણધર્મોથી અલગ છે.
ઓરડાના તાપમાને ભૌતિક લાક્ષણિકતાઓ
જ્યારે આયોડિનને પ્રમાણભૂત ઓરડાના તાપમાને અને દબાણે (આશરે 20-25°C અને 1 વાતાવરણ) અવલોકન કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે કેટલીક વિશિષ્ટ ભૌતિક લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે.
રંગ અને ચમક
મૂળભૂત આયોડિન એક ચળકતા, ઘેરા રાખોડીથી જાંબલી-કાળા ઘન તરીકે દેખાય છે. આ ધાતુ જેવી ચમક ઉપરી છે અને તેની સ્ફટિકીય રચનામાંથી ઉદ્ભવે છે, જે પ્રકાશને અસરકારક રીતે પ્રતિબિંબિત કરે છે. જોકે, આ સાચી ધાતુઓની લાક્ષણિકતાવાળા ધાતુ બંધન અથવા વિદ્યુત વાહકતા સૂચિત કરતું નથી. જ્યારે ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આયોડિન એક આકર્ષક, ઘેરા જાંબલી વાયુમાં રૂપાંતરિત થાય છે, જે એક મુખ્ય દ્રશ્ય લાક્ષણિકતા છે.
રચના અને દ્રવ્યની અવસ્થા
ઓરડાના તાપમાને, આયોડિન સ્ફટિકીય ઘન સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ સ્ફટિકો સામાન્ય રીતે બરડ હોય છે અને તેને સરળતાથી બરછટ પાવડરમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. તેની ઘન અવસ્થા સામાન્ય આસપાસની પરિસ્થિતિઓમાં સ્થિર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ભારતીય રસોડામાં મુખ્ય ગણાતા આયોડાઇઝ્ડ મીઠામાં આયોડિન સંયોજનો સામાન્ય રીતે ઉમેરવામાં આવે છે, જેથી આહારમાં પૂરતું આયોડિન મળી રહે, જોકે મીઠામાં આયોડિનનું મૂળભૂત સ્વરૂપ હાજર હોતું નથી.
ઉર્ધ્વપાતન
આયોડિનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભૌતિક ગુણધર્મ તેની ઉર્ધ્વપાતન થવાની સ્પષ્ટ વૃત્તિ છે. ઉર્ધ્વપાતન એ કોઈ પદાર્થનું તેની ઘન અવસ્થામાંથી સીધું વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરણ છે, જેમાં મધ્યવર્તી પ્રવાહી તબક્કામાંથી પસાર થતો નથી. જ્યારે ઘન આયોડિનને ધીમેથી ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે સરળતાથી સુંદર, તીવ્ર જાંબલી વરાળ ઉત્પન્ન કરે છે. આ લાક્ષણિક ઉર્ધ્વપાતન ભારતમાં રસાયણ વિજ્ઞાન પ્રયોગશાળાઓમાં તબક્કા પરિવર્તનો દર્શાવવા માટે એક સામાન્ય પ્રદર્શન છે.
થર્મલ ગુણધર્મો
આયોડિનના થર્મલ ગુણધર્મો ગરમ કરવા અને ઠંડુ કરવા પર તેના વર્તનને નિયંત્રિત કરે છે, ખાસ કરીને તેના તબક્કા પરિવર્તનોને.
ગલનબિંદુ
આયોડિનનું ગલનબિંદુ આશરે 113.7 °C છે. આ તાપમાનથી ઉપર, જો પૂરતી ગરમી પૂરી પાડવામાં આવે, તો ઘન આયોડિન એક ઘેરા, અપારદર્શક પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ઉત્કલનબિંદુ
આયોડિનનું ઉત્કલનબિંદુ આશરે 184.3 °C છે. જ્યારે પ્રવાહી આયોડિનને તેના ગલનબિંદુથી ઉપર આ તાપમાન સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે એક ઘટ્ટ, જાંબલી વાયુ અવસ્થામાં તબક્કા પરિવર્તન કરે છે.
અન્ય ભૌતિક ગુણધર્મો
ઘનતા
ઘન મૂળભૂત આયોડિનની ઘનતા 20°C પર આશરે 4.93 g/cm³ છે. આ મૂલ્ય દર્શાવે છે કે આયોડિન ઘણા સામાન્ય તત્વો અને સંયોજનોની તુલનામાં પ્રમાણમાં ઘટ્ટ પદાર્થ છે.
વિદ્યુત વાહકતા
અધાતુ હોવાને કારણે, ઘન આયોડિન વીજળીનું નબળું વાહક છે. તેની સહસંયોજક બંધન રચના અને મુક્ત રીતે ફરતા ઇલેક્ટ્રોન અથવા ચાર્જ કેરિયર્સના અભાવને કારણે ખૂબ ઓછી વિદ્યુત વાહકતા જોવા મળે છે.