મોસ્કોવિયમ શું છે?
મોસ્કોવિયમ (પ્રતીક: Mc) એક અદ્ભુત તત્વ છે કારણ કે તે સંપૂર્ણપણે કૃત્રિમ છે, એટલે કે તે મનુષ્યો દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે અને તે આપણા ગ્રહ પર કુદરતી રીતે અસ્તિત્વમાં નથી. તે 115 નો પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવે છે, જે દર્શાવે છે કે મોસ્કોવિયમના દરેક અણુમાં તેના ન્યુક્લિયસમાં 115 પ્રોટોન હોય છે. આવા ભારે તત્વ બનાવવા માટે, વૈજ્ઞાનિકો નાના પરમાણુ ન્યુક્લિયસને ખૂબ જ ઊંચી ઝડપે અથડાવવા અને જોડવા માટે શક્તિશાળી કણ પ્રવેગક (particle accelerators) નો ઉપયોગ કરે છે. કારણ કે તેને બનાવવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે અને તે અત્યંત અસ્થિર છે, મોસ્કોવિયમના માત્ર થોડાક જ અણુઓનું નિર્માણ થયું છે.
શોધ અને નામકરણ
મોસ્કોવિયમનું પ્રથમ સફળ સંશ્લેષણ 2003 માં થયું હતું. આ જબરદસ્ત સિદ્ધિ રશિયાના ડુબનામાં આવેલા જોઈન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર ન્યુક્લિયર રિસર્ચ (JINR) અને યુએસએના કેલિફોર્નિયામાં આવેલા લોરેન્સ લિવરમોર નેશનલ લેબોરેટરી (LLNL) ના વૈજ્ઞાનિકોના સહયોગી પ્રયાસનું પરિણામ હતું. આ આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમે આ નવા, સુપર-હેવી તત્વના થોડા અસ્થાયી અણુઓ બનાવવામાં સફળતા મેળવી.
“મોસ્કોવિયમ” નામ 2016 માં સત્તાવાર રીતે માન્ય કરવામાં આવ્યું હતું. આ નામ મોસ્કો ઓબ્લાસ્ટના સન્માનમાં પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું, જે રશિયાનો એક પ્રદેશ છે જ્યાં જોઈન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર ન્યુક્લિયર રિસર્ચ (JINR), એક મુખ્ય શોધ સ્થળ, આવેલું છે. તત્વોના નામ તેમની શોધના સ્થળ પરથી રાખવાની આ પદ્ધતિ રસાયણશાસ્ત્રમાં એક સામાન્ય પ્રથા છે, જેમ કે ઘણા ભારતીય રાજ્યો અને શહેરોનું નામ ભૌગોલિક વિશેષતાઓ, ઐતિહાસિક વ્યક્તિઓ અથવા પ્રખ્યાત સ્થાનિક દેવતાઓના નામ પરથી રાખવામાં આવે છે.
મોસ્કોવિયમના મુખ્ય પાસાઓ
- પરમાણુ ક્રમાંક: 115
- પ્રતીક: Mc
- ઉત્પત્તિ: તે એક કૃત્રિમ તત્વ છે, એટલે કે તે ફક્ત માનવસર્જિત છે અને તેની કુદરતી હાજરી નથી.
- સ્થિરતા: મોસ્કોવિયમ અત્યંત કિરણોત્સર્ગી (radioactive) છે, તેના આઇસોટોપ્સ લગભગ તરત જ વિઘટિત (decaying) થાય છે, જે ફક્ત સેકન્ડના અંશ માટે જ અસ્તિત્વમાં હોય છે.
- વર્ગીકરણ: તે “સુપરહેવી” તત્વોની શ્રેણીમાં આવે છે, જે ખૂબ ઊંચા પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વો છે.
- ઉત્પાદન: પ્રયોગશાળાની સેટિંગ્સમાં અત્યાર સુધીમાં મોસ્કોવિયમના ખૂબ જ ઓછા અણુઓ સફળતાપૂર્વક બનાવવામાં આવ્યા છે.
- આવર્ત કોષ્ટકમાં સ્થાન: તે આવર્ત કોષ્ટકના જૂથ 15 માં, બિસ્મથની બરાબર નીચે સ્થિત છે, જે સૂચવે છે કે તે તે જૂથના અન્ય તત્વો સાથે કેટલીક રાસાયણિક લાક્ષણિકતાઓ શેર કરી શકે છે, જોકે તેની અસ્થિરતા આ ગુણધર્મોનો અભ્યાસ કરવાનું પડકારજનક બનાવે છે.