નિહોનિયમ શું છે?
નિહોનિયમ (ઉચ્ચાર ની-હો-ની-યમ) એક રસપ્રદ રાસાયણિક તત્વ છે જે પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે ક્યાંય જોવા મળતું નથી. તેને કૃત્રિમ, અથવા માનવસર્જિત, તત્વ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે વૈજ્ઞાનિકોએ તેને નાના પરમાણુઓને જોડીને વિશિષ્ટ પ્રયોગશાળાઓમાં બનાવવું પડ્યું. તેનો પરમાણુ ક્રમાંક 113 છે, જે તેને આવર્ત કોષ્ટકમાં સુપરહેવી તત્વોમાં સ્થાન આપે છે. નિહોનિયમ જેવા તત્વો અત્યંત અસ્થિર હોય છે અને સામાન્ય રીતે અન્ય તત્વોમાં રૂપાંતરિત થતા પહેલા માત્ર એક સેકન્ડના નાના અંશ જેટલા સમય માટે જ અસ્તિત્વમાં હોય છે.
તેની શોધની યાત્રા
નિહોનિયમની પ્રથમ સફળ રચના જાપાનમાં RIKEN નિશિના સેન્ટર ફોર એક્સિલરેટર-આધારિત વિજ્ઞાનના વૈજ્ઞાનિકોની સમર્પિત ટીમે કરી હતી. આ મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિ 2003 માં પ્રાપ્ત થઈ હતી, અને ત્યારબાદના વર્ષોમાં વધુ પુષ્ટિજનક પ્રયોગો કરવામાં આવ્યા હતા. સંશોધકોએ ઝીંક પરમાણુઓના બીમ વડે બિસ્મથ પરમાણુઓથી બનેલા લક્ષ્ય પર બોમ્બમારો કરવા માટે એક શક્તિશાળી કણ પ્રવેગકનો ઉપયોગ કર્યો હતો. દુર્લભ કિસ્સાઓમાં, આ ઉચ્ચ-ઊર્જા અથડામણને કારણે બે જુદા જુદા પરમાણુઓના ન્યુક્લિયસ એકસાથે ભળી ગયા, ટૂંકા સમય માટે તત્વ 113 નો પરમાણુ બનાવ્યો. આ અત્યંત અલ્પજીવી પરમાણુઓને ઓળખવા માટે અત્યંત અદ્યતન વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણો અને વિગતવાર વિશ્લેષણની જરૂર પડે છે.
નામ પાછળનો અર્થ
“નિહોનિયમ” નામ તેના શોધકર્તાઓ દ્વારા ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ઓફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઇડ કેમિસ્ટ્રી (IUPAC) ને પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યું હતું અને 2016 માં સત્તાવાર રીતે તેને માન્યતા આપવામાં આવી હતી. “નિહોન” જાપાન માટેના જાપાની શબ્દોમાંનો એક છે, અને તેનો અનુવાદ ઘણીવાર “ઊગતા સૂર્યનો દેશ” તરીકે થાય છે. તેથી, નિહોનિયમ નામ જાપાનને સન્માનિત કરવા માટે છે, જ્યાં આ અદ્ભુત તત્વ વૈજ્ઞાનિક પ્રયાસો દ્વારા પ્રથમ વખત અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું. રસાયણશાસ્ત્રમાં તત્વોના નામ સ્થાનો, પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિકો અથવા પૌરાણિક કથાઓના પાત્રો પરથી રાખવાની પરંપરા છે.
નિહોનિયમ વિશે પાંચ ઝડપી તથ્યો
- પરમાણુ ક્રમાંક: 113. આ સંખ્યા દર્શાવે છે કે નિહોનિયમના દરેક પરમાણુના ન્યુક્લિયસમાં 113 પ્રોટોન હોય છે.
- રાસાયણિક પ્રતીક: Nh.
- કૃત્રિમ ઉત્પત્તિ: તે વિશિષ્ટ રીતે માનવસર્જિત તત્વ છે અને કુદરતી વાતાવરણમાં અસ્તિત્વમાં હોવાનું ક્યારેય જોવા મળ્યું નથી.
- અત્યંત રેડિયોએક્ટિવિટી: નિહોનિયમના તમામ જાણીતા આઇસોટોપ્સ અત્યંત અસ્થિર હોય છે અને મિલિસેકન્ડ્સમાં માપવામાં આવતા અર્ધ-આયુષ્ય સાથે ઝડપી રેડિયોએક્ટિવ ક્ષયમાંથી પસાર થાય છે. આ અત્યંત અસ્થિરતા તેની બલ્ક ગુણધર્મોના કોઈપણ વ્યવહારિક અભ્યાસને અટકાવે છે.
- આવર્ત કોષ્ટકમાં સ્થાન: નિહોનિયમ આવર્ત કોષ્ટકના ગ્રુપ 13 અને પિરિયડ 7 માં આવેલું છે, જે તેને p-બ્લોક તત્વ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે અને તેને થેલિયમની બરાબર નીચે મૂકે છે।