પોલોનિયમ શું છે?
પોલોનિયમ એક આકર્ષક રાસાયણિક તત્વ છે, જેને આવર્ત કોષ્ટકમાં Po પ્રતીક અને પરમાણુ ક્રમાંક 84 દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તે સૌથી વધુ કિરણોત્સર્ગી તત્વો પૈકી એક તરીકે જાણીતું છે. પોલોનિયમને મેટાલોઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, જેનો અર્થ છે કે તે ધાતુઓ અને અધાતુઓની વચ્ચેના ગુણધર્મો દર્શાવે છે, જોકે તે ઘણીવાર વધુ ધાત્વિક લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે. તે પ્રકૃતિમાં અત્યંત દુર્લભ છે, જે અમુક કિરણોત્સર્ગી અયસ્ક (ores) માં સૂક્ષ્મ માત્રામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
પોલોનિયમની શોધ
પોલોનિયમની શોધ રસાયણ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં એક અનોખી ક્ષણ હતી. તેની ઓળખ 1898માં તેજસ્વી પોલિશ-ફ્રેન્ચ વૈજ્ઞાનિક મેરી ક્યુરી અને તેમના પતિ પિયર ક્યુરી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેમણે આ નવું તત્વ પિચબ્લેન્ડમાંથી કાઢ્યું હતું, જે એક કિરણોત્સર્ગી યુરેનિયમ અયસ્ક છે. તેમના ખંતપૂર્ણ કાર્યમાં પોલોનિયમના સૂક્ષ્મ જથ્થાને અલગ કરવા માટે આ અયસ્કની મોટી માત્રા પર પ્રક્રિયા કરવાનો સમાવેશ થતો હતો, જે તેમની દ્રઢતા અને વૈજ્ઞાનિક સચોટતાનો પુરાવો છે.
તત્વનું નામકરણ
મેરી ક્યુરીએ તેમના વતન પોલેન્ડ (લેટિન: પોલોનિયા) ના સન્માનમાં નવનિર્મિત તત્વનું નામ “પોલોનિયમ” રાખવાનું પસંદ કર્યું. આ કાર્ય તેમની માતૃભૂમિને એક ઊંડી વ્યક્તિગત શ્રદ્ધાંજલિ હતી, જે તે સમયે શોધ દરમિયાન સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર નહોતું.
પોલોનિયમ વિશે પાંચ ઝડપી હકીકતો
- પોલોનિયમ અતિશય કિરણોત્સર્ગી છે, જે આલ્ફા કણોનું ઉત્સર્જન કરે છે. આ કણોને કાગળની એક સામાન્ય શીટ દ્વારા રોકી શકાય છે, પરંતુ જો આ તત્વનું સેવન કરવામાં આવે અથવા શરીરમાં પ્રવેશે તો તે અત્યંત નુકસાનકારક હોય છે.
- તે પ્રકૃતિમાં જોવા મળતા સૌથી દુર્લભ તત્વો પૈકી એક છે, જે પૃથ્વીના પોપડામાં સૂક્ષ્મ માત્રામાં જોવા મળે છે, ઘણીવાર યુરેનિયમ અયસ્કમાં યુરેનિયમની સાથે, જેમ કે જાદુગુડા, ઝારખંડ જેવા પ્રદેશોમાં યુરેનિયમનું ખાણકામ થાય છે.
- સૌથી સ્થિર અને સામાન્ય આઇસોટોપ, પોલોનિયમ-210, નું અર્ધ-આયુષ્ય લગભગ 138 દિવસનું પ્રમાણમાં ટૂંકું હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે તેના દળનો અડધો ભાગ ચાર મહિનાથી થોડા જ વધુ સમયમાં અન્ય તત્વોમાં વિઘટિત થાય છે.
- તેની તીવ્ર કિરણોત્સર્ગીતાને કારણે, પોલોનિયમ-210 નોંધપાત્ર માત્રામાં ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. આ ગુણધર્મ તેને અવકાશયાનમાં થર્મોઇલેક્ટ્રિક જનરેટરમાં હળવા વજનના ગરમીના સ્ત્રોત તરીકે ઉપયોગી બનાવે છે, જ્યાં વિશ્વસનીયતા અને ઉર્જા ઘનતા નિર્ણાયક હોય છે.
- પોલોનિયમનો ઉપયોગ વિશિષ્ટ એપ્લિકેશન્સમાં જોવા મળ્યો છે, જેમ કે એન્ટિ-સ્ટેટિક બ્રશમાં. આ બ્રશનો ઉપયોગ પોલોનિયમ દ્વારા ઉત્સર્જિત આલ્ફા કણો વડે સ્થિર વીજળીને તટસ્થ કરીને ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મ અને અન્ય નાજુક ઉપકરણોમાંથી ધૂળ દૂર કરવા માટે થાય છે.