રેડોનને સમજવું
રેડોન એ Rn પ્રતીક અને 86 પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું રાસાયણિક તત્વ છે. તે એક કિરણોત્સર્ગી, રંગહીન, ગંધહીન અને સ્વાદહીન ઉમદા વાયુ છે. તે આવર્ત કોષ્ટકના ગ્રુપ 18 માં આવે છે, જેને ઉમદા વાયુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
વર્ગીકરણ
રેડોનને અધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને, તે એક ઉમદા વાયુ છે, જે સંપૂર્ણ વેલેન્સ ઇલેક્ટ્રોન શેલ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે, જે તેને સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં મોટાભાગે બિનપ્રતિક્રિયાશીલ બનાવે છે.
દેખાવ અને ઓરડાના તાપમાને અવસ્થા
પ્રમાણભૂત ઓરડાના તાપમાને અને દબાણે, રેડોન વાયુ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તેની વાયુમય અવસ્થાને કારણે, તેમાં કોઈ સ્પષ્ટ દેખાતું કદ/પોત હોતું નથી. તેના વાયુમય સ્વરૂપમાં, રેડોન રંગહીન હોય છે. જો કે, જ્યારે તેને ક્રાયોજેનિક તાપમાને તેના ઘન સ્વરૂપમાં ઠંડુ કરવામાં આવે છે, ત્યારે રેડોન ફોસ્ફોરેસેન્સ દર્શાવે છે, પીળો રંગ ઝગમગે છે, અને પછી તાપમાનને વધુ ઘટાડીને પ્રવાહી અવસ્થામાં લાવવામાં આવે ત્યારે લાલ-નારંગી રંગમાં ફેરવાય છે. આ ચમક તેમાંથી ઉત્સર્જિત થતા તીવ્ર કિરણોત્સર્ગને કારણે છે.
ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ
રેડોન પ્રમાણમાં નીચા ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ ધરાવે છે, જે નબળા આંતરઆણ્વિક બળોવાળા ઉમદા વાયુની લાક્ષણિકતા છે.
- ગલનબિંદુ: -71 °C
- ઉત્કલનબિંદુ: -61.7 °C
આ મૂલ્યો દર્શાવે છે કે રેડોન ભારતના મોટાભાગના ભાગોમાં અનુભવાતા સામાન્ય આસપાસના તાપમાન કરતાં ઘણા નીચા તાપમાને વાયુ તરીકે રહે છે, જેમ કે દિલ્હીનું સરેરાશ 25°C અથવા મુંબઈનું સરેરાશ 27°C.
ભારતમાં ઉપસ્થિતિ
રેડોન એ કુદરતી રીતે બનતો કિરણોત્સર્ગી વાયુ છે જે રેડિયમના કિરણોત્સર્ગી વિઘટન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જે બદલામાં યુરેનિયમની વિઘટન શૃંખલામાંથી આવે છે. યુરેનિયમ અને રેડિયમ મોટાભાગના ખડકો અને જમીનમાં, ખાસ કરીને ગ્રેનાઈટમાં, અલ્પ માત્રામાં હાજર હોય છે. તેથી, રેડોન ભારતના એવા વિસ્તારોમાં જમીનના વાયુમાં, ભૂગર્ભજળમાં અને ઘરની અંદરની હવામાં વિવિધ સાંદ્રતામાં જોવા મળે છે જ્યાં આવા ભૌગોલિક નિર્માણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કર્ણાટક અથવા રાજસ્થાનના ભાગો જેવા ગ્રેનાઈટ-સમૃદ્ધ ભૂસ્તરશાસ્ત્રવાળા વિસ્તારોમાં જમીનમાં રેડોનનું ઉચ્ચ પૃષ્ઠભૂમિ સ્તર જોવા મળી શકે છે, જે પછી ઇમારતોમાં પ્રવેશી શકે છે.