सेरियमचे वर्गीकरण
सेरियमचे वर्गीकरण धातू म्हणून केले जाते. विशेषतः, आवर्त सारणीच्या f-ब्लॉकमध्ये स्थित दुर्मिळ-पृथ्वी मूलद्रव्यांच्या लँथनाइड मालिकेतील हे पहिले मूलद्रव्य आहे. या मूलद्रव्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचे धातूसारखे स्वरूप आणि विशिष्ट इलेक्ट्रॉन संरचना.
भौतिक स्वरूप आणि अवस्था
सेरियम त्याच्या स्वरूप आणि भौतिक अवस्थेशी संबंधित अनेक विशिष्ट भौतिक वैशिष्ट्ये दर्शवितो.
रंग
नवीन तयार केलेले किंवा कापलेले सेरियम धातू चमकदार, चांदीसारखे पांढरे आणि तेजस्वी दिसते. तथापि, हवेच्या संपर्कात आल्यावर, ते वेगाने ऑक्सिडाइज होते, एक ऑक्साईड थर तयार करते ज्यामुळे पृष्ठभाग त्वरीत काळवंडतो. हे काळवंडणे सामान्यतः पिवळसर-लाल किंवा तपकिरी रंगामध्ये होते.
पोत
हा धातू विशेषतः मऊ असतो. त्याची कठोरता कथिलासारखी आहे, ज्यामुळे तो चाकूने कापता येतो. सेरियम नम्य (ductile) देखील आहे, म्हणजे ते तारांमध्ये ओढता येते, आणि वर्धनीय (malleable) आहे, म्हणजेच ते न तुटता पातळ पत्र्यांमध्ये हातोड्याने ठोकता किंवा दाबून बनवता येते.
खोलीच्या तापमानावर अवस्था
प्रमाणित खोलीच्या तापमानावर, जे अंदाजे 25 °C आहे, सेरियम घन अवस्थेत असते.
औष्णिक गुणधर्म
सेरियमचे औष्णिक वर्तन त्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण गलनांक आणि उत्कलनांक बिंदूंनी परिभाषित केले जाते.
गलनांक
सेरियमचा गलनांक अंदाजे 795 °C आहे. धातूसाठी हा तुलनेने कमी गलनांक विशिष्ट मिश्रधातू तयार करण्याच्या आणि प्रक्रिया तंत्रांमध्ये त्याच्या वापरास सक्षम करतो.
उत्कलनांक
सेरियमचा उत्कलनांक लक्षणीयरीत्या जास्त आहे, जो अंदाजे 3433 °C नोंदवला गेला आहे. हा उच्च उत्कलनांक त्याच्या धातूच्या संरचनेत मजबूत आंतरपरमाण्वीय शक्ती दर्शवतो, ज्यासाठी द्रव अवस्थेतून वायू अवस्थेत संक्रमण होण्यासाठी लक्षणीय ऊर्जा लागते.
आढळ आणि सामान्य उपयोग
सेरियम मोनाशाइट वाळूचा एक महत्त्वाचा घटक आहे, हे नैसर्गिकरित्या आढळणारे फॉस्फेट खनिज दुर्मिळ-पृथ्वी मूलद्रव्यांचा प्राथमिक स्रोत आहे. भारतात मोनाशाइट वाळूचे मोठे साठे आहेत, विशेषतः केरळ आणि ओडिशासारख्या किनारी भागात, ज्यामुळे ते दुर्मिळ-पृथ्वी उत्पादनामध्ये एक महत्त्वाचे जागतिक योगदानकर्ता बनले आहे. सेरियमचा उपयोग विविध उद्योगांमध्ये होतो, ज्यात काचेसाठी पॉलिशिंग एजंट म्हणून, ऑटोमोबाईलमधील उत्प्रेरक कन्व्हर्टरमध्ये आणि त्यांची ताकद व उष्णता प्रतिरोधक क्षमता सुधारण्यासाठी विशेष मिश्रधातूमध्ये समाविष्ट आहे.