मेंडेलेव्हियमचे स्वरूप
मेंडेलेव्हियम (Md), ज्याचा अणुअंक 101 आहे, हे एक कृत्रिम मूलद्रव्य आहे. याचा अर्थ ते पृथ्वीवर नैसर्गिकरित्या आढळत नाही, परंतु प्रयोगशाळांमध्ये अणुभट्टी अभिक्रियेद्वारे (nuclear reactions) कृत्रिमरित्या तयार केले जाते. हे ॲक्टिनाइड मूलद्रव्य मालिकेतील आहे, जी सर्व धातू आहेत. मेंडेलेव्हियम अत्यंत किरणोत्सारी आहे, ज्याचा सर्वात स्थिर समस्थानिक, मेंडेलेव्हियम-258, सुमारे 51 दिवसांचे अर्धायुष्य (half-life) आहे. त्याच्या क्षणभंगुर अस्तित्वामुळे आणि अणूंच्या प्रमाणात उत्पादनामुळे, त्याचे स्थूल (macroscopic) भौतिक गुणधर्म थेट निरीक्षण किंवा मोजले जाऊ शकत नाहीत. म्हणून, त्याच्या भौतिक गुणधर्मांचे वर्णन इतर ॲक्टिनाइड धातूंमध्ये दिसून आलेल्या प्रवृत्तींवर आधारित सैद्धांतिक अनुमान (theoretical extrapolations) आहे.
वर्गीकरण
आवर्त सारणीतील त्याच्या स्थानावर आणि त्याच्या अंदाजित रासायनिक गुणधर्मांवर आधारित, मेंडेलेव्हियमला एक धातू म्हणून वर्गीकृत केले आहे. विशेषतः, तो एक ॲक्टिनाइड धातू आहे.
अंदाजित भौतिक गुणधर्म
रंग आणि पोत (Texture)
मेंडेलेव्हियम चांदीसारखे-पांढरे किंवा धातूसारखे-राखाडी घन (solid) असेल असा अंदाज आहे. एक धातू म्हणून, त्याचे पोत (texture) इतर घन धातूंसारखेच धातूसारखे असण्याची शक्यता आहे, याचा अर्थ जर स्थूल प्रमाणात (macroscopic quantities) कधी एकत्र केले जाऊ शकले, तर ते लवचिक (malleable) आणि तन्य (ductile) असण्याची शक्यता आहे.
सामान्य तापमानावर पदार्थाची अवस्था
सामान्य खोलीच्या तापमानावर (सुमारे 25 °C), मेंडेलेव्हियम एक घन असेल असा अंदाज आहे. हे अनुमान आवर्त सारणीतील बहुतेक इतर धातूंच्या मूलद्रव्यांच्या वर्तनाशी जुळते.
वितळण आणि उत्कलन बिंदू
मेंडेलेव्हियमचे वितळण आणि उत्कलन बिंदूंचे थेट प्रायोगिक मोजमाप करणे अत्यंत आव्हानात्मक आहे, कारण त्याची तीव्र किरणोत्सारिता, कमी अर्धायुष्य आणि ते अत्यंत कमी प्रमाणात तयार होते. तथापि, सैद्धांतिक गणना आणि शेजारील ॲक्टिनाइड मूलद्रव्यांच्या अनुमानित माहितीवरून या गुणधर्मांचे अंदाज मिळतात:
- अंदाजित वितळण बिंदू: अंदाजे 827 °C.
- अंदाजित उत्कलन बिंदू: उत्कलन बिंदूसाठी विश्वसनीय प्रायोगिक डेटा उपलब्ध नाही, आणि सैद्धांतिक अंदाज अत्यंत अनिश्चित आहेत किंवा मोठ्या प्रमाणात उद्धृत केले जात नाहीत. सध्याच्या तांत्रिक क्षमतांसह ते मोजण्यायोग्य मानले जात नाही.
दुर्मिळता आणि व्यावहारिक उपयोगांचा अभाव
एक कृत्रिम आणि अत्यंत किरणोत्सारी मूलद्रव्य असल्याने, मेंडेलेव्हियमला वैज्ञानिक संशोधनाव्यतिरिक्त कोणतेही व्यावहारिक उपयोग नाहीत. ते कोणत्याही व्यावसायिक उत्पादनांमध्ये आढळत नाही, तसेच ते भारतात किंवा जगात कोठेही उत्खनन (mined) केले जात नाही. त्याचे प्राथमिक महत्त्व अणुभौतिकशास्त्र (nuclear physics) आणि अतिजड मूलद्रव्यांच्या (superheavy elements) गुणधर्मांबद्दलची समज वाढविण्यात आहे.