रेनियमची ओळख
रेनियम, ज्याला Re या चिन्हाने दर्शविले जाते, हे 75 अणुक्रमांक असलेले एक रासायनिक मूलद्रव्य आहे. हे अत्यंत दुर्मिळ आणि महागडे मूलद्रव्य असून, त्याचा शोध 1925 मध्ये लागला.
वर्गीकरण
रेनियमला धातू म्हणून वर्गीकृत केले जाते. विशेषतः, तो एक संक्रमण धातू आहे, जो आवर्त सारणीतील गट 7 मध्ये येतो.
भौतिक गुणधर्म
स्वरूप
रेनियम सामान्यतः चांदीसारखा-पांढरा, चमकदार धातू म्हणून दिसतो. त्यात अत्यंत कठोर आणि घन पोत असते. पावडर स्वरूपात, तो गडद राखाडी किंवा काळ्या रंगाचा पदार्थ दिसतो.
खोलीच्या तापमानावर अवस्था
प्रमाणित खोलीच्या तापमानावर (सुमारे 25°C), रेनियम घन अवस्थेत अस्तित्वात असतो.
औष्णिक गुणधर्म
रेनियमचे द्रवणांक आणि उत्कलणांक लक्षणीयरीत्या जास्त आहेत, जे सर्व मूलद्रव्यांमध्ये सर्वात जास्त आहेत.
- द्रवणांक: अंदाजे 3186°C
- उत्कलणांक: अंदाजे 5596°C
उल्लेखनीय वैशिष्ट्ये आणि उपयोग
रेनियमचा द्रवणांक सर्व मूलद्रव्यांमध्ये तिसरा सर्वात जास्त आहे, जो फक्त टंगस्टन आणि कार्बन (उत्सर्जनांक) ने मागे टाकला आहे. हा गुणधर्म, त्याची उच्च घनता आणि उच्च तापमानावर विसर्पण विकृती (creep deformation) ला प्रतिकार करण्याची क्षमता यामुळे, विशेष अनुप्रयोगांमध्ये तो अत्यंत मौल्यवान ठरतो. भारतात त्याचे उत्खनन होत नसले तरी, जेट इंजिन घटकांसाठी उच्च-तापमान सुपरअलॉयजमध्ये आणि पेट्रोलियम शुद्धीकरणासाठी उत्प्रेरक (catalysts) म्हणून त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका जागतिक स्तरावर महत्त्वाची आहे, ज्यामुळे जगभरातील प्रगत तांत्रिक क्षेत्रांवर परिणाम होतो.