रोन्टजेनियम: एक कृत्रिम मूलद्रव्य
रोन्टजेनियम (Rg) हे १११ अणुक्रमांक असलेले एक कृत्रिम रासायनिक मूलद्रव्य आहे. एक्स-रेचे शोधक विल्हेल्म कॉनराड रॉन्टजेन यांच्या नावावरून याला हे नाव देण्यात आले आहे. एक सुपरहेवी मूलद्रव्य म्हणून, रोन्टजेनियम फार कमी काळासाठी अस्तित्वात असते आणि ते कण प्रवेगकांमध्ये (particle accelerators) अणुगर्भांच्या संमीलनातून (nuclear fusion reactions) तयार केले जाते.
नैसर्गिकरित्या आढळणे
रोन्टजेनियम पृथ्वीवर नैसर्गिकरित्या आढळत नाही. हे केवळ एक कृत्रिम मूलद्रव्य आहे, याचा अर्थ ते अत्यंत विशेष वैज्ञानिक प्रयोगशाळांमध्ये कृत्रिमरित्या तयार केले जाते. याचे अस्तित्व काही वैयक्तिक अणूंच्या शोधातून निश्चित केले गेले आहे, भूवैज्ञानिक साठ्यांमधून किंवा नैसर्गिक प्रक्रियेतून नाही.
दैनंदिन उपयोग
त्याच्या कृत्रिम स्वरूपा, अत्यंत कमी अर्ध-आयुष्य (त्याच्या सर्वात स्थिर समस्थानिकांसाठी सामान्यतः मिलिसेकंद किंवा काही सेकंद) आणि अल्प प्रमाणात उत्पादन (एका वेळी फक्त काही अणू) यामुळे, रोन्टजेनियमचे कोणतेही ज्ञात सामान्य, दैनंदिन उपयोग नाहीत. ते घरगुती उत्पादनांमध्ये, औद्योगिक उपयोगांमध्ये किंवा व्यावसायिक वस्तूंमध्ये आढळत नाही.
औद्योगिक उपयोग आणि निष्कर्षण
रोन्टजेनियम कोणत्याही नैसर्गिक स्त्रोतातून काढले जात नाही, किंवा ते औद्योगिक स्तरावर तयार केले जात नाही. त्याच्या निर्मितीमध्ये कण प्रवेगकात हलक्या अणूंच्या केंद्रकांना (nuclei) जड अणूंच्या केंद्रकांवर आदळण्याचा समावेश असतो. उदाहरणार्थ, रोन्टजेनियम-272 सारखे समस्थानिक निकेल-64 आयनला बिस्मथ-209 लक्ष्यांसह एकत्र करून (fusing) तयार केले गेले. परिणामी अणू अत्यंत अस्थिर असतात आणि जवळजवळ त्वरित विघटित होतात.
परिणामी, रोन्टजेनियमला सध्या कोणतेही औद्योगिक उपयोग नाहीत. त्याचा एकमेव उद्देश मूलभूत वैज्ञानिक संशोधनापुरता मर्यादित आहे, विशेषतः अणुभौतिकशास्त्रात, सुपरहेवी मूलद्रव्यांचे गुणधर्म आणि आवर्त सारणीच्या मर्यादा समजून घेण्यासाठी. रोन्टजेनियमसाठी भारतात किंवा इतरत्र कोणत्याही खाणकाम क्रिया नाहीत, तसेच या मूलद्रव्याचा वापर करणारे कोणतेही भारतीय उद्योग नाहीत.