મેન્ડેલેવિયમને સમજવું: એક કૃત્રિમ તત્વ
મેન્ડેલેવિયમ, જેનું પ્રતીક Md અને અણુ ક્રમાંક 101 છે, તે એક રાસાયણિક તત્વ છે જે પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે અસ્તિત્વમાં નથી. તે એક કૃત્રિમ, કિરણોત્સર્ગી, ધાતુ તત્વ છે, જેનો અર્થ છે કે વૈજ્ઞાનિકો તેને અદ્યતન તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને પ્રયોગશાળાઓમાં બનાવે છે. મેન્ડેલેવિયમ એ એક્ટિનાઇડ શ્રેણીનો ભાગ છે, જે આવર્ત કોષ્ટકના નીચેના ભાગમાં આવેલા ભારે, કિરણોત્સર્ગી તત્વોનો સમૂહ છે.
મેન્ડેલેવિયમની શોધ
મેન્ડેલેવિયમની રચના 1955 માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં યુનિવર્સિટી ઑફ કેલિફોર્નિયા, બર્કલે ખાતે થઈ હતી. આલ્બર્ટ ઘિઓર્સો, ગ્લેન ટી. સીબોર્ગ, બર્નાર્ડ હાર્વે, ગ્રેગ ચોપિન અને સ્ટેનલી જી. થોમ્પસન સહિતના વૈજ્ઞાનિકોની એક અગ્રણી ટીમે સફળતાપૂર્વક આ નવા તત્વનું સંશ્લેષણ કર્યું. તેમની પદ્ધતિમાં આલ્ફા કણો (હિલિયમ ન્યુક્લિયસ) સાથે આઇન્સ્ટાઇનિયમ-253 ના નાના લક્ષ્ય પર બોમ્બમારો કરવા માટે કણ પ્રવેગક, ખાસ કરીને 60-ઇંચ સાયક્લોટ્રોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પરમાણુ પ્રતિક્રિયાના પરિણામે મેન્ડેલેવિયમના માત્ર થોડા અણુઓ બન્યા, જે પરમાણુ રસાયણશાસ્ત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ દર્શાવે છે.
નામ પાછળનો અર્થ
નામ “મેન્ડેલેવિયમ” એ પ્રખ્યાત રશિયન રસાયણશાસ્ત્રી દિમિત્રી મેન્ડેલીવને સીધી શ્રદ્ધાંજલિ છે. મેન્ડેલીવને “આવર્ત કોષ્ટકના પિતા” તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમણે તત્વોના આવર્ત કોષ્ટકનું પ્રથમ વ્યાપકપણે સ્વીકૃત સંસ્કરણ વિકસાવ્યું હતું. તેમના ગુણધર્મો અને અણુભારના આધારે તત્વોનું તેમનું અસાધારણ સંગઠન, તેમની શોધ પહેલાં નવા તત્વોની આગાહી કરવાની મંજૂરી આપી. તત્વ 101 ને તેમના નામ પરથી નામ આપવું એ રસાયણશાસ્ત્રના ક્ષેત્રમાં અને તત્વોની સમજણમાં તેમના સ્મારક યોગદાનને સ્વીકારે છે.
મેન્ડેલેવિયમ વિશે પાંચ ઝડપી તથ્યો
- મેન્ડેલેવિયમ એક કૃત્રિમ તત્વ છે, એટલે કે તે ફક્ત પ્રયોગશાળામાં જ ઉત્પન્ન થાય છે અને પ્રકૃતિમાં જોવા મળતું નથી.
- તે અત્યંત કિરણોત્સર્ગી છે, તેના તમામ આઇસોટોપ્સ કિરણોત્સર્ગી ક્ષયમાંથી પસાર થાય છે. સૌથી સ્થિર આઇસોટોપ, મેન્ડેલેવિયમ-258, નું અર્ધ-આયુષ્ય આશરે 51 દિવસ છે.
- મેન્ડેલેવિયમની અત્યંત ઓછી માત્રા જ ક્યારેય ઉત્પન્ન થઈ છે, ઘણીવાર એક સમયે માત્ર થોડા અણુઓ, જે તેને અપવાદરૂપે દુર્લભ બનાવે છે.
- તેની અત્યંત દુર્લભતા અને તીવ્ર કિરણોત્સર્ગીતાને કારણે, મેન્ડેલેવિયમ હાલમાં સુપરહેવી તત્વોના ગુણધર્મોને સમજવા માટેના મૂળભૂત વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સિવાય કોઈ વ્યવહારિક ઉપયોગો ધરાવતું નથી.
- મેન્ડેલેવિયમને એક્ટિનાઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, જે તત્વોની એક શ્રેણી છે જે તેમની કિરણોત્સર્ગીતા અને ધાતુ ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે, જે આવર્ત કોષ્ટકમાં એક અલગ પંક્તિ ધરાવે છે.