મેન્ડેલેવિયમની પ્રકૃતિ
પરમાણુ ક્રમાંક 101 ધરાવતું મેન્ડેલેવિયમ (Md) એક કૃત્રિમ તત્વ છે. આનો અર્થ એ છે કે તે પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે બનતું નથી પરંતુ પરમાણુ પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા પ્રયોગશાળાઓમાં કૃત્રિમ રીતે બનાવવામાં આવે છે. તે એક્ટિનાઇડ શ્રેણીના તત્વો સાથે સંબંધિત છે, જે તમામ ધાતુઓ છે. મેન્ડેલેવિયમ અત્યંત કિરણોત્સર્ગી છે, તેના સૌથી સ્થિર આઇસોટોપ, મેન્ડેલેવિયમ-258, નું અર્ધ-આયુષ્ય આશરે 51 દિવસનું છે. તેના ક્ષણિક અસ્તિત્વ અને પરમાણુ માત્રામાં ઉત્પાદનને કારણે, તેના મેક્રોસ્કોપિક ભૌતિક ગુણધર્મોનું સીધું અવલોકન અથવા માપન કરી શકાતું નથી. તેથી, તેના ભૌતિક ગુણધર્મોનું વર્ણન મોટાભાગે અન્ય એક્ટિનાઇડ ધાતુઓમાં જોવા મળતા વલણોના આધારે સૈદ્ધાંતિક વિસ્તરણ છે.
વર્ગીકરણ
આવર્ત કોષ્ટકમાં તેની સ્થિતિ અને તેના અનુમાનિત રાસાયણિક ગુણધર્મોના આધારે, મેન્ડેલેવિયમને ધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને, તે એક એક્ટિનાઇડ ધાતુ છે.
અનુમાનિત ભૌતિક ગુણધર્મો
રંગ અને દેખાવ
મેન્ડેલેવિયમ ચાંદી-સફેદ અથવા ધાતુઈ રાખોડી ઘન સ્વરૂપમાં હોવાનું અનુમાન છે. ધાતુ તરીકે, તેનો દેખાવ ધાતુઈ હશે, જે અન્ય ઘન ધાતુઓ જેવો જ હશે, એટલે કે જો મેક્રોસ્કોપિક માત્રામાં તેને ક્યારેય ભેગું કરી શકાય તો તે સંભવતઃ નમનીય (malleable) અને તન્ય (ductile) હશે.
ઓરડાના તાપમાને પદાર્થની અવસ્થા
પ્રમાણભૂત ઓરડાના તાપમાને (આશરે 25 °C), મેન્ડેલેવિયમ ઘન અવસ્થામાં હોવાનું અનુમાન છે. આ અનુમાન આવર્ત કોષ્ટકમાં મોટાભાગના અન્ય ધાતુ તત્વોના વર્તન સાથે સુસંગત છે.
ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ
મેન્ડેલેવિયમના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુનું સીધું પ્રાયોગિક માપન તેની અત્યંત કિરણોત્સર્ગીતા, ટૂંકા અર્ધ-આયુષ્ય અને તે જે અતિ સૂક્ષ્મ માત્રામાં ઉત્પન્ન થાય છે તેને કારણે અપવાદરૂપે પડકારજનક છે. જોકે, સૈદ્ધાંતિક ગણતરીઓ અને નજીકના એક્ટિનાઇડ તત્વોમાંથી વિસ્તરણ આ ગુણધર્મો માટે અંદાજો પૂરા પાડે છે:
- અનુમાનિત ગલનબિંદુ: આશરે 827 °C.
- અનુમાનિત ઉત્કલનબિંદુ: ઉત્કલનબિંદુ માટે વિશ્વસનીય પ્રાયોગિક ડેટા ઉપલબ્ધ નથી, અને સૈદ્ધાંતિક અંદાજો અત્યંત અનિશ્ચિત છે અથવા વ્યાપકપણે ટાંકવામાં આવતા નથી. વર્તમાન તકનીકી ક્ષમતાઓ સાથે તેને સામાન્ય રીતે અમાપી શકાય તેવું માનવામાં આવે છે.
દુર્લભતા અને વ્યવહારિક ઉપયોગોનો અભાવ
એક કૃત્રિમ અને અત્યંત કિરણોત્સર્ગી તત્વ તરીકે, મેન્ડેલેવિયમના વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સિવાય કોઈ વ્યવહારિક ઉપયોગો નથી. તે કોઈપણ વ્યાપારી ઉત્પાદનોમાં જોવા મળતું નથી, કે ભારતમાં કે વિશ્વમાં ક્યાંય તેનું ખનન થતું નથી. તેનું પ્રાથમિક મહત્વ પરમાણુ ભૌતિકશાસ્ત્ર અને સુપરહેવી તત્વોના ગુણધર્મોની સમજને આગળ વધારવામાં રહેલું છે.