સ્ટ્રોન્શિયમનો પરિચય
સ્ટ્રોન્શિયમ એ રાસાયણિક તત્વ છે જે Sr પ્રતીક અને પરમાણુ ક્રમાંક 38 દ્વારા રજૂ થાય છે. તે એક પ્રતિક્રિયાશીલ ધાતુ છે, જે આવર્ત કોષ્ટકમાં આલ્કલાઇન અર્થ મેટલના સમૂહ સાથે સંબંધિત છે. તેની ઊંચી પ્રતિક્રિયાશીલતાને કારણે આ તત્વ પ્રકૃતિમાં મુક્તપણે જોવા મળતું નથી, પરંતુ તે સેલેસ્ટાઇન (સ્ટ્રોન્શિયમ સલ્ફેટ, SrSO₄) અને સ્ટ્રોન્ટિયાનાઇટ (સ્ટ્રોન્શિયમ કાર્બોનેટ, SrCO₃) જેવા ખનિજોમાં જોવા મળે છે.
વર્ગીકરણ
સ્ટ્રોન્શિયમને આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આ વર્ગીકરણ તેને ઉચ્ચ પ્રતિક્રિયાશીલ ધાતુઓના જૂથમાં મૂકે છે જે તેમની ધાતુની ચમક અને મજબૂત ઘટાડવાના ગુણધર્મો માટે જાણીતા છે. તે સ્પષ્ટપણે ધાતુ છે, અધાતુ કે મેટલોઇડ નથી.
ભૌતિક લાક્ષણિકતાઓ
દેખાવ અને પોત
શુદ્ધ સ્ટ્રોન્શિયમ તાજી કાપવામાં આવે અથવા ખુલ્લું પાડવામાં આવે ત્યારે તેજસ્વી, ધાતુની ચમક સાથે ચાંદી-સફેદ દેખાવ દર્શાવે છે. હવાના સંપર્કમાં આવતા, તેની સપાટી ઓક્સિજન સાથે ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપે છે, એક નિસ્તેજ, પીળો ઓક્સાઇડ સ્તર બનાવે છે, જેના કારણે તે ઝાંખું પડે છે. આ ધાતુ પ્રમાણમાં નરમ છે, જે કેલ્શિયમ કરતાં નરમ પરંતુ સીસા કરતાં સખત છે. તેની નરમાઈ તેને છરી વડે કાપવાની મંજૂરી આપે છે. તાજી કાપેલી સપાટી એક તેજસ્વી ચમક દર્શાવે છે, જે ભારતીય ઘરોમાં વાસણો અને ઘરેણાંમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળતી પોલિશ્ડ ચાંદી અથવા એલ્યુમિનિયમ જેવી હોય છે.
દ્રવ્યની અવસ્થા
પ્રમાણભૂત આસપાસના તાપમાને અને દબાણે (આશરે 25°C અને 1 વાતાવરણ), સ્ટ્રોન્શિયમ ઘન અવસ્થામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
ઉષ્મીય ગુણધર્મો
સ્ટ્રોન્શિયમમાં ઉષ્મીય ગુણધર્મોનો વિશિષ્ટ સમૂહ છે:
- ગલનબિંદુ: 777 °C
- ઉત્કલનબિંદુ: 1377 °C
આ બિંદુઓ દર્શાવે છે કે સ્ટ્રોન્શિયમ સામાન્ય ઓરડાના તાપમાન કરતાં ઘણા ઊંચા તાપમાનની વિશાળ શ્રેણીમાં ઘન અવસ્થામાં રહે છે, તે પહેલાં પ્રવાહી અને પછી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે.