થોરિયમનો પરિચય
થોરિયમ એ Th પ્રતીક અને 90 પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું રાસાયણિક તત્વ છે. તે કુદરતી રીતે બનતી કિરણોત્સર્ગી ધાતુ છે. થોરિયમનું નામ નોર્સ ગર્જનાના દેવ, થોરના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. ભારતમાં, થોરિયમના નોંધપાત્ર ભંડાર મોનાઝાઇટ રેતીમાં જોવા મળે છે, ખાસ કરીને કેરળના દરિયાકાંઠાના પ્રદેશોમાં, જે તેને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ તત્વ બનાવે છે.
વર્ગીકરણ અને ભૌતિક અવસ્થા
થોરિયમને એક્ટિનાઇડ શ્રેણીની ધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ઓરડાના તાપમાને (આશરે 25°C), થોરિયમ ઘન સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
સ્થૂળ ભૌતિક ગુણધર્મો
રંગ
જ્યારે તાજી તૈયાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે થોરિયમ ધાતુ ચાંદી જેવી-સફેદ ચમક દર્શાવે છે. હવાના સંપર્કમાં આવવાથી, તે ધીમે ધીમે ઝાંખી પડી જાય છે, થોરિયમ ઓક્સાઇડ બનવાને કારણે રાખોડી અથવા કાળી બની જાય છે.
પોત
થોરિયમ પ્રમાણમાં નરમ ધાતુ છે. તે મેલિયેબલ પણ છે, એટલે કે તેને પાતળી શીટ્સમાં હથોડી વડે આકાર આપી શકાય છે, અને ડક્ટાઇલ પણ છે, એટલે કે તેને તારમાં ખેંચી શકાય છે. આ ગુણધર્મો ઘણી ધાતુઓની લાક્ષણિકતા છે.
ઘનતા
થોરિયમ એક ઘટ્ટ ધાતુ છે, જેની ઘનતા લોખંડ અથવા એલ્યુમિનિયમ જેવી સામાન્ય ધાતુઓ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
ઉષ્મીય ગુણધર્મો
ગલનબિંદુ
થોરિયમ ઊંચું ગલનબિંદુ ધરાવે છે. તે આશરે 1750 °C પર ઘનમાંથી પ્રવાહી અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ઉત્કલનબિંદુ
થોરિયમનું ઉત્કલનબિંદુ નોંધપાત્ર રીતે ઊંચું છે, જે લગભગ 4788 °C પર થાય છે, જ્યાં તે પ્રવાહીમાંથી વાયુ અવસ્થામાં બદલાય છે.
અન્ય નોંધપાત્ર ભૌતિક ગુણધર્મો
થોરિયમ વીજળી અને ગરમીનું સારું વાહક છે, જે ધાતુઓની લાક્ષણિક લાક્ષણિકતાઓ છે. તેની સહજ કિરણોત્સર્ગીતા પણ એક મહત્વપૂર્ણ ભૌતિક ગુણધર્મ છે, જે તેના પરમાણુ કેન્દ્રની અસ્થિરતાના પરિણામે થાય છે.