टेनेसीन (Ts, अणुक्रमांक 117) समजून घेणे
सामान्य वैशिष्ट्ये
टेनेसीन हे 117 अणुक्रमांक असलेले आणि Ts हे चिन्ह असलेले एक कृत्रिम रासायनिक मूलद्रव्य आहे. याला अति-जड मूलद्रव्य म्हणून वर्गीकृत केले जाते, याचा अर्थ ते पृथ्वीवर नैसर्गिकरित्या आढळत नाही आणि केवळ प्रयोगशाळांमध्ये अणु संलयन (nuclear fusion) अभिक्रियांद्वारे तयार केले जाऊ शकते. 2016 मध्ये त्याच्या शोधाला अधिकृत मान्यता मिळाली. त्याच्या अत्यंत किरणोत्सारितेमुळे आणि केवळ काही अणूच आजपर्यंत तयार झाले असल्यामुळे, त्याच्या स्थूल भौतिक गुणधर्मांची थेट प्रायोगिक पडताळणी सध्या शक्य नाही. त्याच्या गुणधर्मांचे सर्व वर्णन सैद्धांतिक अंदाजांवर आधारित आहे, जे प्रामुख्याने सापेक्षतावादी क्वांटम यांत्रिकीवर आधारित प्रगत संगणकीय मॉडेल्स वापरून केले जाते.
वर्गीकरण
टेनेसीनला आवर्त सारणीच्या गट 17 मध्ये, एस्टाटिनच्या खाली ठेवले आहे, ज्यामुळे ते ज्ञात सर्वात जड हॅलोजन बनते. तथापि, अति-जड मूलद्रव्यांसाठी अधिक ठळकपणे दिसून येणाऱ्या महत्त्वपूर्ण सापेक्षतावादी परिणामांमुळे, त्याचे रासायनिक आणि भौतिक गुणधर्म त्याच्या हलक्या सजातीय मूलद्रव्यांपेक्षा (congeners) लक्षणीयरीत्या भिन्न असतील अशी अपेक्षा आहे. हलक्या हॅलोजन्सना सामान्यतः अधातू म्हणून वर्गीकृत केले जाते, तर सैद्धांतिक मॉडेल्स सुचवतात की टेनेसीन काही धातूसारखी वैशिष्ट्ये दर्शवू शकते. यामुळे ते एका विशिष्ट स्थितीत येते जिथे ते प्रामुख्याने पी-ब्लॉक मूलद्रव्य मानले जाते, जे काही अधातू वर्तन दर्शवेल अशी अपेक्षा आहे, परंतु सापेक्षतावादी परिणामांमुळे धातूसारख्या गुणधर्मांची शक्यता आहे, ज्यामुळे काही संदर्भांमध्ये ते सीमारेषेवरील धातूसदृश्य (metalloid) मानले जाऊ शकते, जरी त्याच्या हॅलोजन गटामध्ये ते प्रामुख्याने अधातूच आहे.
अंदाजित भौतिक गुणधर्म
टेनेसीनचे भौतिक गुणधर्म पूर्णपणे सैद्धांतिक आहेत आणि त्यांचे प्रायोगिक निरीक्षण झालेले नाही.
रंग आणि स्वरूप
टेनेसीनचा अचूक रंग अज्ञात आहे. सैद्धांतिक अंदाजांवर आणि गट 17 मधील प्रवृत्तींवर आधारित, हलके हॅलोजन पिवळ्या-हिरव्या (क्लोरीन) पासून लालसर-तपकिरी (ब्रोमीन) पर्यंत, गडद जांभळ्या/काळ्या (आयोडीन) पर्यंत भिन्न रंग दर्शवतात आणि एस्टाटिनमध्ये धातूसारखी चमक (metallic luster) असते. टेनेसीनसाठी, सापेक्षतावादी परिणामांमुळे ते लक्षणीयरीत्या गडद होईल असा अंदाज आहे. काही अंदाजांनुसार ते गडद, शक्यतो धातूसारखे-राखाडी किंवा काळे स्थायू म्हणून दिसू शकते.
पोत आणि पदार्थाची अवस्था
सामान्य तापमानाला (सुमारे 25 °C), टेनेसीन स्थायू अवस्थेत असेल असा अंदाज आहे. हा अंदाज गट 17 मधील प्रवृत्तीनुसार आहे, जिथे अणुक्रमांक वाढल्यास मूलद्रव्ये उत्तरोत्तर अधिक घन होत जातात आणि सामान्य तापमानाला स्थायू म्हणून अस्तित्वात असतात (आयोडीन आणि एस्टाटिन स्थायू आहेत). त्याचा पोत अज्ञात आहे, परंतु त्याचे अधातू गुणधर्म प्रबळ असल्यास ते ठिसूळ (brittle) होण्याची शक्यता आहे, किंवा महत्त्वपूर्ण धातूचा गुणधर्म असल्यास ते काही प्रमाणात लवचिक (malleable) असू शकते.
वितळणबिंदू आणि उत्कलनांक
सैद्धांतिक गणिते टेनेसीनच्या वितळणबिंदू आणि उत्कलनांकासाठी अंदाजे मूल्ये देतात, जरी मूलद्रव्याच्या विलक्षण स्वरूपामुळे यांमध्ये बरीच अनिश्चितता आहे.
- अंदाजित वितळणबिंदू: अंदाजे 350 ते 550 °C.
- अंदाजित उत्कलनांक: अंदाजे 600 ते 800 °C.
ही अंदाजित मूल्ये हलक्या हॅलोजन्सच्या मूल्यांपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त आहेत, ज्यामुळे त्याचा मोठा अणु आकार आणि जटिल इलेक्ट्रॉन संरचनेमुळे मजबूत आंतर-अणु शक्ती (interatomic forces) दिसून येते.
व्यावहारिक प्रासंगिकता
त्याच्या कृत्रिम स्वरूपामुळे, अत्यंत किरणोत्सारितेमुळे आणि अत्यंत कमी अर्धायुष्यामुळे (सर्वात स्थिर ज्ञात समस्थानिकाचे अर्धायुष्य केवळ मिलीसेकंद असते), टेनेसीनला कोणतेही व्यावहारिक उपयोग नाहीत. भारतीय उद्योग, प्रयोगशाळा किंवा दैनंदिन जीवनात टेनेसीनचा कोणताही ज्ञात उपयोग नाही. अणुभौतिकशास्त्र आणि अति-जड मूलद्रव्य रसायनशास्त्रातील मूलभूत वैज्ञानिक संशोधनाचा एक भाग म्हणून ते सध्या केवळ अणु संरचना आणि आवर्त सारणीच्या मर्यादा समजून घेण्यास मदत करते.