ઓગનેશન: એક કૃત્રિમ સુપરહેવી તત્વ
ઓગનેશન (Og) એ પરમાણુ ક્રમાંક 118 ધરાવતું એક કૃત્રિમ રાસાયણિક તત્વ છે. તે આવર્ત કોષ્ટકમાં હાલમાં જાણીતું સૌથી ભારે તત્વ હોવાનો દરજ્જો ધરાવે છે અને તેને જૂથ 18, ઉમદા વાયુઓમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. અન્ય સુપરહેવી તત્વોની જેમ, ઓગનેશન પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે બનતું નથી. તેનું અસ્તિત્વ સંપૂર્ણપણે વિશિષ્ટ પ્રયોગશાળાઓમાં અદ્યતન વૈજ્ઞાનિક સંશોધનનું પરિણામ છે.
સંશ્લેષણ અને શોધ
ઓગનેશનનું સૌપ્રથમ 2006 માં ડુબના, રશિયામાં જોઈન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ન્યુક્લિયર રિસર્ચ (JINR) માં અમેરિકન વૈજ્ઞાનિકો સાથેના સહયોગી પ્રયાસ દ્વારા સંશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંશ્લેષણમાં ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન પ્રતિક્રિયાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ખાસ કરીને, વૈજ્ઞાનિકોએ કેલ્શિયમ-48 આયનો (કેલ્શિયમનો પ્રમાણમાં ભારે અને ન્યુટ્રોન-સમૃદ્ધ આઇસોટોપ) વડે કેલિફોર્નિયમ-249 લક્ષ્યો (એક ભારે એક્ટિનાઇડ) પર બોમ્બમારો કર્યો હતો. આ પ્રક્રિયાના પરિણામે ઓગનેશનના થોડા અણુઓનો ક્ષણિક નિર્માણ થયું હતું.
આ ન્યુક્લિયર પ્રતિક્રિયાને આ રીતે દર્શાવી શકાય છે: $^{249}\text{Cf} + ^{48}\text{Ca} \rightarrow ^{294}\text{Og} + 3\text{n}$ (neutrons)
ગુણધર્મો અને સ્થિરતા
ઓગનેશન અત્યંત રેડિયોએક્ટિવ તત્વ છે જેનો અસાધારણ રીતે ટૂંકો અર્ધ-આયુષ્યકાળ છે, જે મિલિસેકન્ડમાં માપવામાં આવે છે. આ અત્યંત અસ્થિરતાનો અર્થ એ છે કે ઓગનેશનનો કોઈપણ અણુ ઝડપથી હળવા તત્વોમાં વિઘટિત થાય છે. આ થોડા અણુઓના ક્ષણિક અસ્તિત્વને કારણે, ઓગનેશનના મોટાભાગના ગુણધર્મો સૈદ્ધાંતિક છે અથવા તેના જૂથના હળવા તત્વોમાંથી અનુમાનિત કરવામાં આવ્યા છે. પ્રમાણભૂત તાપમાન અને દબાણ પર તે વાયુ હશે તેવી આગાહી કરવામાં આવે છે, જોકે કેટલાક સૈદ્ધાંતિક મોડલ સૂચવે છે કે તેના ઇલેક્ટ્રોન પર સાપેક્ષતાવાદી અસરોને કારણે તે સેમિકન્ડક્ટર અથવા તો ઘન પદાર્થ પણ હોઈ શકે છે. જોકે, આ ગુણધર્મોનું પ્રત્યક્ષ પ્રાયોગિક ચકાસણી હાલમાં શક્ય નથી.
કુદરતી ઉપસ્થિતિ અને વિપુલતા
ઓગનેશન પૃથ્વી પર કે બ્રહ્માંડમાં ક્યાંય કુદરતી રીતે મળતું નથી. તે માનવસર્જિત તત્વ છે. તેનું અસ્તિત્વ ફક્ત અત્યંત વિશિષ્ટ પ્રયોગશાળા પ્રયોગો પૂરતું મર્યાદિત છે જ્યાં તેના નિર્માણ માટેની પરિસ્થિતિઓ ક્ષણિક રીતે ફરીથી બનાવી શકાય છે. તેના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી અત્યંત ઊર્જા અને તેનું ઝડપી વિઘટન તેને કોઈપણ નોંધપાત્ર અથવા કુદરતી રીતે બનતા જથ્થામાં અસ્તિત્વમાં આવતા અટકાવે છે.
નિષ્કર્ષણ અને ઔદ્યોગિક ઉપયોગો
તેના કૃત્રિમ સ્વભાવ, અત્યંત અસ્થિરતા, રેડિયોએક્ટિવિટી અને એક સમયે માત્ર થોડા અણુઓના ઉત્પાદનને કારણે, ઓગનેશન માટે કુદરતી સ્ત્રોતોમાંથી નિષ્કર્ષણની કોઈ જાણીતી પ્રક્રિયા નથી. પરિણામે, તેના કોઈ ઔદ્યોગિક ઉપયોગો નથી. ઓગનેશન માટે કોઈ સામાન્ય, રોજિંદા ઉપયોગો નથી. તેનું પ્રાથમિક મૂલ્ય મૂળભૂત વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં રહેલું છે, ખાસ કરીને ન્યુક્લિયર ભૌતિકશાસ્ત્ર અને રસાયણશાસ્ત્રમાં, આવર્ત કોષ્ટકની મર્યાદાઓનું અન્વેષણ કરવા, ન્યુક્લિયર સ્થિરતાને સમજવા અને સુપરહેવી તત્વો માટે પરમાણુ બંધારણ અને બંધનના સૈદ્ધાંતિક મોડેલોનું પરીક્ષણ કરવા. કારણ કે ઓગનેશન કુદરતી રીતે મળતું નથી અને તેના કોઈ ઔદ્યોગિક ઉપયોગો નથી, તેથી ભારતમાં કે વિશ્વમાં ક્યાંય પણ ઉદ્યોગોમાં તેના નિષ્કર્ષણ અથવા ઉપયોગના કોઈ ઉદાહરણો નથી।