ઓગાનેસોન (Og, પરમાણુ ક્રમાંક 118) ને સમજવું
ઓગાનેસોન, જેને Og દ્વારા પ્રતીકિત કરવામાં આવે છે, તે 118 ના પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું એક કૃત્રિમ રાસાયણિક તત્વ છે. તે એક સુપરહેવી તત્વ છે, એટલે કે તેના ન્યુક્લિયસમાં પ્રોટોનની સંખ્યા ખૂબ મોટી હોય છે. તેના અત્યંત ઊંચા પરમાણુ ક્રમાંક અને તેને ઉત્પન્ન કરવામાં મુશ્કેલીને કારણે, ઓગાનેસોન એ સત્તાવાર રીતે નામ આપવામાં આવેલા સૌથી નવા તત્વોમાંનું એક છે, જે 2016 માં આવર્ત કોષ્ટકમાં જોડાયું. તેના અસ્તિત્વની જાણ સૌપ્રથમ 2006 માં જોઈન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ન્યુક્લિયર રિસર્ચ (JINR), ડુબના, રશિયા ખાતે રશિયન અને અમેરિકન વૈજ્ઞાનિકોના સહયોગ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
ઉત્પાદન અને દુર્લભતા
ઓગાનેસોન પૃથ્વી પર કુદરતી રીતે જોવા મળતું નથી. તે પ્રયોગશાળાઓમાં ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે જ્યાં હળવા પરમાણુ ન્યુક્લિયસને ખૂબ જ ઊંચી ગતિએ વેગ આપવામાં આવે છે અને ભારે લક્ષ્ય ન્યુક્લિયસ સાથે અથડાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કેલિફોર્નિયમ-249 ના અણુઓને કેલ્શિયમ-48 ના આયનો સાથે અથડાવીને ઓગાનેસોન-294 બનાવવામાં આવ્યું છે. ઓગાનેસોનના માત્ર થોડાક જ અણુઓ સફળતાપૂર્વક સંશ્લેષિત કરવામાં આવ્યા છે, જે દરેક અત્યંત ટૂંકા સમય માટે અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને પછી ક્ષય પામે છે. આ અત્યંત દુર્લભતાનો અર્થ એ છે કે તેના ગુણધર્મો મુખ્યત્વે આવર્ત કોષ્ટકમાં તેની સ્થિતિ અને અદ્યતન સૈદ્ધાંતિક ગણતરીઓના આધારે અનુમાનિત કરવામાં આવે છે, સીધા પ્રાયોગિક અવલોકન દ્વારા નહીં.
ઓગાનેસોનની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાશીલતા
ઓગાનેસોનને આવર્ત કોષ્ટકના 18મા સમૂહમાં મૂકવામાં આવે છે, જેને ઉમદા વાયુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેની સ્થિતિના આધારે, તે અત્યંત બિન-પ્રતિક્રિયાશીલ તત્વ હોવાનું અનુમાન છે, જે ઝેનોન (Xe) અને રેડોન (Rn) જેવા અન્ય ઉમદા વાયુઓ જેવી લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે, પરંતુ સંભવતઃ તેનાથી પણ ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ છે.
અનુમાનિત પ્રતિક્રિયાશીલતા
સૈદ્ધાંતિક અભ્યાસો સૂચવે છે કે ઓગાનેસોનના વેલેન્સ ઇલેક્ટ્રોન સંબંધિત અસરોને કારણે અત્યંત સ્થિર થાય છે, જે ખૂબ ભારે તત્વો માટે નોંધપાત્ર બને છે. આ અસરોને કારણે ઇલેક્ટ્રોન પ્રકાશની ગતિની નજીકની ગતિએ ન્યુક્લિયસની આસપાસ ભ્રમણ કરે છે, જેનાથી તેમનું દળ અને ઊર્જા સ્તર બદલાય છે. આ સ્થિરીકરણ ઓગાનેસોનના સૌથી બહારના ઇલેક્ટ્રોનને હળવા ઉમદા વાયુઓની તુલનામાં રાસાયણિક બંધન માટે ઓછા ઉપલબ્ધ બનાવે છે તેવું અનુમાન છે. તેથી, ઓગાનેસોન મોટાભાગે નિષ્ક્રિય હોવાની અપેક્ષા છે, જે ખૂબ ઓછા, જો કોઈ હોય તો, રાસાયણિક સંયોજનો બનાવે છે.
પાણી અથવા હવા સાથેની પ્રતિક્રિયા
તેના અનુમાનિત ઉમદા વાયુના સ્વભાવ અને તેના વેલેન્સ ઇલેક્ટ્રોનના સ્થિરીકરણને જોતાં, ઓગાનેસોન પાણી અથવા હવા સાથે સખત પ્રતિક્રિયા આપે તેવી અપેક્ષા નથી. અન્ય ઉમદા વાયુઓની જેમ, તે ઓક્સિજન, નાઇટ્રોજન અને હવાના અન્ય ઘટકો તેમજ પાણી પ્રત્યે રાસાયણિક રીતે ઉદાસીન રહેશે. કોઈ પ્રાયોગિક અવલોકનો આ અનુમાનનો વિરોધ કરતા નથી; ખરેખર, ઓગાનેસોન સંકળાયેલી કોઈ રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ તેના ક્ષણિક અસ્તિત્વને કારણે ક્યારેય અવલોકન કરવામાં આવી નથી.
અન્ય ગુણધર્મો: ઝેરી અસર, કિરણોત્સર્ગીતા અને જ્વલનશીલતા
કિરણોત્સર્ગીતા
ઓગાનેસોન અત્યંત કિરણોત્સર્ગી છે. તેના બધા જાણીતા સમસ્થાનિકો અસ્થિર છે અને ઝડપી કિરણોત્સર્ગી ક્ષયમાંથી પસાર થાય છે. સૌથી લાંબા સમય સુધી જીવંત સમસ્થાનિક, ઓગાનેસોન-294, અત્યંત ટૂંકી અર્ધ-આયુષ્ય ધરાવે છે, જે મિલિસેકન્ડના ક્રમમાં છે. આનો અર્થ એ છે કે ઓગાનેસોન-294 ના આપેલ નમૂનાનો અડધો ભાગ માત્ર થોડા હજારમા ભાગના સેકન્ડમાં અન્ય તત્વોમાં ક્ષય પામશે. ઝડપી ક્ષયને કારણે તત્વની સ્થૂળ માત્રા એકઠી કરવી અશક્ય છે. પ્રાથમિક ક્ષય મોડ આલ્ફા ક્ષય છે, જે ઓગાનેસોનને હળવા, છતાં કિરણોત્સર્ગી, તત્વોમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
ઝેરી અસર
ઓગાનેસોનની સીધી રાસાયણિક ઝેરી અસર, એક પદાર્થ તરીકે, તેની અત્યંત અસ્થિરતા અને ઉત્પન્ન થતી અતિ સૂક્ષ્મ માત્રાને કારણે મુખ્ય ચિંતાનો વિષય નથી. જો તે સ્થિર હોત અને સ્થૂળ માત્રામાં ઉપલબ્ધ હોત, તો તેની રાસાયણિક નિષ્ક્રિયતા બિન-કિરણોત્સર્ગી ઉમદા વાયુઓ સમાન ઓછી અંતર્ગત રાસાયણિક ઝેરી અસર સૂચવી શકે. જોકે, તેની તીવ્ર કિરણોત્સર્ગીતા તેને અત્યંત જોખમી બનાવે છે. ઓગાનેસોનની કોઈપણ માત્રા તેના ઝડપી ક્ષય અને આલ્ફા કણોના ઉત્સર્જનને કારણે ગંભીર કિરણોત્સર્ગ જોખમ ઊભું કરશે, જે ગળી જવાથી અથવા શ્વાસમાં લેવાથી જૈવિક પેશીઓને નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેથી, તેનું જોખમ સંપૂર્ણપણે તેની કિરણોત્સર્ગીતામાં રહેલું છે, કોઈપણ ચોક્કસ રાસાયણિક ઝેરી ગુણધર્મોમાં નહીં.
જ્વલનશીલતા
ઓગાનેસોન બિન-જ્વલનશીલ હોવાનું અનુમાન છે. ઉમદા વાયુ સમૂહના સભ્ય તરીકે, તે દહનને ટેકો આપશે નહીં અથવા ઇંધણ તરીકે કાર્ય કરશે નહીં. ઉમદા વાયુઓ તેમના સંપૂર્ણ બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન કોષો દ્વારા વર્ગીકૃત થાય છે, જે તેમને અત્યંત સ્થિર અને બિન-પ્રતિક્રિયાશીલ બનાવે છે, આમ દહન પ્રતિક્રિયાઓમાં ભાગ લેતા અટકાવે છે.
ઓગાનેસોનની અવલોકિત રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ
ઓગાનેસોન સંકળાયેલી કોઈ જાણીતી કે અવલોકિત રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ નથી. અત્યંત ટૂંકી અર્ધ-આયુષ્ય અને એક સમયે માત્ર થોડાક અણુઓના ઉત્પાદનને કારણે તેના રસાયણશાસ્ત્રનો પ્રાયોગિક અભ્યાસ અત્યંત પડકારજનક છે, જો હાલમાં અશક્ય ન હોય તો. તેની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાશીલતા અંગેની કોઈપણ ચર્ચા હળવા ઉમદા વાયુઓ અને અત્યાધુનિક ક્વોન્ટમ યાંત્રિક ગણતરીઓમાંથી મેળવેલા અનુમાનોના આધારે સૈદ્ધાંતિક રહે છે.